خود
وَ أَصْلَحُوا
و بصلاح آوردند كار فاسد خود را ، بنا بر اين ترجمه مفعول « و اصلحوا » محذوفست به اين تقدير كه « و اصلحوا ما افسدوا » و ميتواند كه اصلحوا به اين معنى باشد كه : و دخلوا فى الاصلاح ، بنا برين احتياج بحذف مفعول نيست
فَإِنَّ اللَّهَ
پس بدرستى كه خداى تعالى
غَفُورٌ
آمرزندهء گناه توبه كنندگانست
رَحِيمٌ
مهربانست بايشان بفضل خود ، در مجمع البيان از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه آيهء «
كَيْفَ يَهْدِي اللَّهُ قَوْماً كَفَرُوا
» تا «
فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
» مجموع اين آيات در شأن شخصى از انصار نازل شده كه او را حارث بن سويد بن صامت ميگفتند زيرا كه او شخصى را بدون جرمى و گناهى از روى غدر كشت و مرتد گرديد و بعد از آن بمكهء معظمه رفته نادم شد و بقوم خود پيغام فرستاد كه از حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله بپرسيد كه : آيا اين كار مرا توبه هست ؟ و چون قوم او اينمعنى را از حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله پرسيدند اين آيات نازل گرديد .
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا
بدرستى كه آنان كه كافر شدند
بَعْدَ إِيمانِهِمْ
پس از ايمان آوردن ايشان
ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً
پس زياده كردند كفر و انكار را مانند يهود كه بعد از ايمان بموسى انكار عيسى كردند پس زياده كردند كفر و انكار خود را بعدم قبول نبوت پيغمبر آخر الزمان صلوات اللَّه عليه و آله
لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ
هرگز قبول نشود توبه و انابت ايشان بواسطهء عدم خلوص در آن ، و بعضى گفتهاند كه :
چون ايشان وقت اشراف بموت توبه ميكنند پس اين توبه توبهء يأس است ، و توبهء يأس مثل ايمان يأس مقبول نيست
وَ أُولئِكَ
و آن گروه
هُمُ الضَّالُّونَ
ايشانند گمراهان .
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا
بدرستى كه آنان كه كافر شدند
وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ
و بمردند در حالتى كه كافر بودند
فَلَنْ يُقْبَلَ
پس قبول كرده نشود فدايى
مِنْ أَحَدِهِمْ
از هيچ يك از ايشان
مِلْءُ الْأَرْضِ
به پرى زمين
ذَهَباً
از روى زر
وَ لَوِ افْتَدى بِهِ
و اگر چه فدا