مقدر است بنا برين بيان مصارف نمود چنانچه در سبب نزول گفتهاند كه عمرو بن جموح انصارى مال بسيار داشت نزد پيغمبر آمده گفت : يا رسول اللَّه كدام مال خود را تصديق كنم ؟
پس اين آيت نازل شد و در ترجمه اشارتى برين رفت ، و بعضى گفتهاند كه : چون اهتمام بشأن مصارف بود بنا برين ذكر مصارف نمود ، زيرا كه نفقه وقتى اعتبار دارد كه بموقع خود واقع شود . مخفى نيست كه تخصيص اين مصارف بذكر درين مقام به ظاهر منافى آيت مصارف زكات است زيرا كه والدين از جملهء مصارف زكات نيستند چون واجب النفقه بودن ايشان مانع از اعطاء مال زكات است بر ايشان ، لهذا بعضى مفسرين گفتهاند كه :
اين آيت منسوخ به آيه زكاتست ، و بعضى گفتهاند كه : چون نسخ خلاف اصل است بهتر آنست كه مراد از انفاق درين آيه عامتر باشد از زكات واجبه و تصدقات مندوبه ، و مراد از ذكر مصارف مذكوره حصر نباشد و در كنز العرفان گفته كه : جايز است كه حمل اين آيه بر صدقهء واجبه كنند به اين قسم كه مراد از والدين والدين فقير محتاج باشند كه اعطاء مال بايشان از جهت فقر ايشان باشد نه از جهت نفقه .
وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ
كلمهء « ما » در «
وَ ما تَفْعَلُوا
» متضمن معنى شرط است بنا برين جزاء آن مصدّر بكلمهء « فا » گرديد ، اى « فان تفعلوا من خير فان اللَّه به عليم » يعنى اگر بكنيد شما از هر گونه نيكويى پس بدرستى كه خداى تعالى به آن كار نيكو داناست و ثواب آن را فراخور آن ميدهد .
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ
فرض گردانيده شده بر شما جهاد با كفار و اين فرض كفايى است كه هر كس در مقام جهاد با كفار در آمد از كردن ديگران ساقط مىشود و گاهى بسبب تعيين معصوم عينى نيز مىشود
وَ هُوَ كُرْهٌ لَكُمْ
حال آنكه آن قتال و جهاد مكروهست بحسب طبع مر شما را هر چند شما به آن راضى باشيد « كره » بضم كاف و فتح آن مصدر بمعنى كراهت است ، و اينجا بمعنى مكروه اسم مفعولست
وَ عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً
و نزديكست آنكه شما مكروه داريد چيزى را
وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ
حال آنكه آن چيز نيكو