بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ
بعد از اينكه ظاهر شده باشد مر ايشان را حق كه صدق پيغمبر آخر الزمان است بنا بر معجزات و صفاتى كه در توراة مثبت و مذكور است
فَاعْفُوا
پس درگذريد اى مؤمنان از عقوبت ايشان
وَ اصْفَحُوا
و روى بگردانيد از قتل ايشان
حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ
تا آنكه بيارد خداى تعالى امر خود را كه آن اذن بر قتال و ضرب جزيه است بر ايشان . از ابن عباس منقولست كه : اين آيه منسوخ به آيه سيف « 1 » است و از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام مرويست كه پيغمبر و مؤمنين مأمور بقتال نبودند تا آنكه آيهء كريمهء «
أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا
» كه در سوره مباركهء حج است « 2 » نازل گرديد و بعد از نزول آن پيغمبر صلوات اللَّه عليه و آله شمشير بست
إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
بدرستى كه خدا بر همه چيز تواناست و شما را مسلط بر ايشان خواهد ساخت بعد از امر بقتال .
وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ
و بپاى داريد نماز را ، و اين معطوفست بر «
فَاعْفُوا
» يعنى از عقوبت ايشان درگذريد و صبر نمائيد و التجا بريد بخداى تعالى بعبادت كه بهترين آن نماز است
وَ آتُوا الزَّكاةَ
و بدهيد زكات مال خود را
وَ ما تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ
و آنچه از پيش ميفرستيد براى نفسهاى خود از اعمال نيكو مثل نماز و زكات
تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ
مىيابيد ثواب آن را نزد خداى تعالى
إِنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
بدرستى كه خداى تعالى بدانچه شما ميكنيد بينا و داناست و بر وفق آن جزا ميدهد .
وَ قالُوا
معطوفست بر جملهء «
وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ
» يعنى خواستند جمعى كثير از يهود و نصارى كه مؤمنين از ايمان خود برگردند و گفتند :
لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ
هرگز درنيايد در بهشت
إِلَّا مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى
مگر كسى كه باشد يهود و ترسا يعنى يهود دخول بهشت را براى خود قرار دادند و نصارى براى خود
تِلْكَ أَمانِيُّهُمْ
اين آرزوهاى يهود و نصارى آرزوهاى ايشانست بدون حجتى و برهانى ، بلكه بمحض
هامش
( 1 ) - آيهء 5 از سورهء توبه .
( 2 ) - آيهء 39 از آن سوره