شهادت كاذبه نكنند و اين قول از ابو جعفر و ابو عبد اللّه عليهم السلام منقولست و گفتهاند كه نظر نظر كنندگان بهر چه شريعت تجويز آن نكرده شريكانند يا كنندگان چه حضور ايشان دليل رضاست به آن حاصل كه عباد الرحمن متنفرند از مجالس و محاضر اهل كذب و خطا و عصيان و ساير فسوق و بطلان
وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ
و چون بگذرند اين بندگان حميده الخصال بچيزيكه ناپسند است عقلا و شرعا
مَرُّوا كِراماً
بگذرند در حالتى كه كريمان و بزرگواران باشند يعنى مكرم نفس خود باشند از آنكه بايستند بر آن و شروع كنند در آن و از آن جمله چشم فرو پوشيدنست از فواحش و اعراض از ذنوب و كناية از آنچه قبيح باشد تصريح به آن و امثال آن از ابو جعفر عليه السّلام مرويست كه مراد بلغو معاصى است يعنى چون باهل لغو بگذرند زود كام برگيرند و بروند و نفس خود را بزرك دارند از آنكه توقف نمايند
وَ الَّذِينَ
و ديگر بندگان حق آنانند
إِذا ذُكِّرُوا
چون پند داده شوند
بِآياتِ رَبِّهِمْ
بآيتهاى پروردگار خود يعنى مواعظهء قرآنى
لَمْ يَخِرُّوا عَلَيْها
بر وى نيفتد بر آن
صُمًّا
در حالتى كه كران باشند و نشنوند آن را بسمع قبول
وَ عُمْياناً
و كوران كه نبينند انوار آن را يعنى مانند كسى نباشد كه نبينند و نشنوند آن را و به آن كار نكنند بلكه بر وى در افتند نزد آن بجهة كمال حرص بر استماع آن در حالتى كه گوش گيرنده باشند آن را و ببينند بر وجه حفظ و نگه داشت بر خلاف اهل كفر و نفاق كه بر روى افتند مانند كوران و كران در نشنيدن و نديدن آن بر وجه قبول و اعتبار حاصل كه ايشان از آيات الهى تغافل نورزيدند و بسمع قبول آن را شنيدند و بديدهء بصيرت ديدند و از آن اعتبار گرفتند و بر وفق آن عمل نمودند
وَ الَّذِينَ
و ديگر عباد الرحمن آنانند كه از روى نياز
يَقُولُونَ رَبَّنا
ميگويند اى پروردگار ما
هَبْ لَنا
ببخش ما را
مِنْ أَزْواجِنا
از زنان ما
وَ ذُرِّيَّاتِنا
و فرزندان ما
قُرَّةَ أَعْيُنٍ
كسى كه روشنى ديدهء ما بود يعنى ما از ايشان خوشدل و شادمان باشيم مراد اهل و اولاد صالحاند زيرا كه مؤمن چون ايشان را صالح و متقى بيند دل او شاد و چشم او روشن گردد پس مراد ايشان از آن قول آنست كه ازواج و اولاد را توفيق طاعت و تقوى و صلاحيت ارزانى فرما و ابن عباس فرموده كه مراد از ذريت فرزنديست كه مؤمن آن را بيند كه كتابت علم فقه كند
وَ اجْعَلْنا
و گردان ما را
لِلْمُتَّقِينَ إِماماً
براى پرهيز كاران پيشوا يعنى ما را چنان توفيق پرهيزكارى ده كه شايستهء امامت متقيان باشيم تا اهل تقوى بما اقتدا كنند در نماز و ساير امر دين بافاضهء علم و توفيق عمل و ابو بصير از ابو جعفر نقل كرده كه معنى آنست كه بگردان براى ما از متقيان و پرهيزكاران امامى و پيشوائى كه تا بوى اقتدا