ضررى يعنى معبود باطل را براى عابد خود قدرت برسانيدن سود و دفع كردن زيان نيست چه اين دار جزاست و به غير او سبحانه جزا دهنده نيست
وَ نَقُولُ
و گوئيم ما در آن روز
لِلَّذِينَ ظَلَمُوا
مر آن كسانى را كه ستم كردند به وضع عبادت در غير موضع آن
ذُوقُوا عَذابَ النَّارِ
بچشيد عذاب آتش را
الَّتِي كُنْتُمْ بِها
آن آتشى كه بوديد به آن
تُكَذِّبُونَ
تكذيب ميكرديد و دروغ ميپنداشتيد و باز عود مىكند بحكاية از حال كفار
و ميفرمايد كه
وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ
و چون خوانده شود بر كافران
آياتُنا
آيتهاى ما يعنى قرآن
بَيِّناتٍ
در حالتى كه روشن و هويدااند در دلالة بر هداية
قالُوا
گويند با يكديگر كه
ما هذا
نيست اين كس يعنى محمد كه اين كلام بر ما ميخواند
إِلَّا رَجُلٌ يُرِيدُ
مگر مردى كه ميخواهد
أَنْ يَصُدَّكُمْ
آنكه بازدارد شما را
عَمَّا كانَ
از آن چيزى كه بوديد پيوسته
يَعْبُدُ آباؤُكُمْ
ميپرستيدند آن را پدران شما يعنى مدعاى او آنست كه شما را از بتپرستى بازدارد و بدينى و آيتى كه خود احداث كرده است در آورد و تابع خود سازد
وَ قالُوا ما هذا
و گفتند نيست اين كلام كه ميخواند يعنى قرآن
إِلَّا إِفْكٌ
مگر دروغى
مُفْتَرىً
بربافته شده و به خدا نسبت داده
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا
و گفتند آنان كه نگرويدند از كفار مكه
لِلْحَقِّ
مر امر نبوت يا اسلام يا قرآن را كه حق است و درست و راست
لَمَّا جاءَهُمْ
آن هنگام كه آمد بديشان
إِنْ هذا
نيست اين
إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ
مگر سحرى آشكارا و بنابر آنكه مراد قرآن باشد نسبت سحر به او باعتبار لفظ آنست يا اعجاز آن
بعد از آنكه خبر ميدهد به آنكه اين قول كفار معرى از بينه است و محض تقليد و عناد ميگويد كه
وَ ما آتَيْناهُمْ
و ندادهايم مشركان مكه را
مِنْ كُتُبٍ
از كتابها فرو فرستاده كه پيوسته
يَدْرُسُونَها
درس كنند و خوانند آن را از آنجا و دليل آرند بر بطلان قرآن يا اسلام يا نبوت پيغمبر آخر الزمان
وَ ما أَرْسَلْنا إِلَيْهِمْ
و نفرستاديم بسوى ايشان
قَبْلَكَ
پيش از تو يعنى در زمان فترت
مِنْ نَذِيرٍ
هيچ بيم كنندهء يعنى پيغمبرى كه داعى ايشان باشد بشرك آوردن يا مشركان مكهاند و اهل جاهليت هيچ ملتى ندارند و ايشان را عهدى نيست بانزال كتب و نه ببعثت رسول بر تكذيب خود وجهى ندارند
وَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
و تكذيب كردند مر انبيا را آنان كه پيش از ايشان بودند همچنانكه اينها تكذيب تو ميكنند
وَ ما بَلَغُوا
و نرسيدهاند اهل مكه
مِعْشارَ ما آتَيْناهُمْ
بده يك آنچه داده بوديم ايشانرا از فرط قوت و طول