وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ
و او بر همهء چيزها
شَهِيدٌ
گواهست و مطلع پس ميداند صدق و خلوص نيت مرا در دعوت و نصيحت بدون طمع اجر بر آن
قُلْ إِنَّ رَبِّي
بگو بدرستى كه پروردگار من
يَقْذِفُ بِالْحَقِّ
مىافكند حق را يعنى وحى را القاء مىكند بر هر كه خواهد و يا ميافكند حق را بباطل و آن را در هم ميشكند و يا حق را منتشر ميسازد در اقطار عالم يعنى افشاى دين اسلام مىكند و احكام آن كه ليظهره على الدين كله
عَلَّامُ الْغُيُوبِ
خدائى كه داناى جميع پوشيدههاست و هيچ چيز بر او مخفى نيست
قُلْ جاءَ الْحَقُّ
بگو آمد سخن راست درست يعنى قرآن يا اسلام يا بعثت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم
وَ ما يُبْدِئُ الْباطِلُ
و نمىآفريند باطل را يعنى ابليس را يا بت يا چيزى دگر
وَ ما يُعِيدُ
و بازنميگرداند يعنى قادر نيست بر خلق و بعث و حسن گفته كه يعنى شيطان پيدا نكند و نيافريند چيزيرا براى اهل خود در دنيا و اعاده نكند چيزيرا براى ايشان در آخرت و گويند كه
وَ ما يُبْدِئُ الْباطِلُ وَ ما يُعِيدُ
در معنى
زَهَقَ الْباطِلُ
است يعنى آمد حق كه اسلام است و نيست و نابود گشت شرك كقوله
جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ
چه عدم ابداء و اعاده مستلزم زهق است و از امام محمد باقر عليه السّلام منقولست كه مراد به حق تيغ است براى قتال و جهاد با اهل كفر و عناد و مراد بباطل هر معبودى كه بدون خدا پرستند عبد اللّه مسعود رواية كرده كه رسول اللّه در مكه رفت و در پيرامون كعبه سيصد و شصت بت نهاده بودند قبضهء سنكريزه بدست مبارك برگرفت و بر آن بتان ميانداخت و ميفرمود
قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقاً
قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ
بگو اگر گمراه شدم از حق و منحرف شدم از آن همچنانكه زعم شماست
فَإِنَّما أَضِلُّ
پس جز اين نيست كه گمراه ميشوم
عَلى نَفْسِي
بر نفس خود يعنى و بال گمراهى بر من است نه بر غير من زيرا كه من حامل آن شدهام نه غير
وَ إِنِ اهْتَدَيْتُ
و اگر به راه راست روم
فَبِما يُوحِي
پس بسبب آنست كه وحى ميفرستد
إِلَيَّ
بسوى من
رَبِّي
پروردگار من چه توفيق و هداية وابسته بعنايت اوست
إِنَّهُ
بدرستى كه خداى تعالى
سَمِيعٌ
شنواست اقوال بندگان را
قَرِيبٌ
نزديك بافعال ايشان پس عالم باشد بر قول و فعل هر ضال و مهتدى و هيچ چيز از آن بر آن پوشيده و پنهان نيست
بعد از آن در تهديد مشركان ميفرمايد
وَ لَوْ تَرى إِذْ فَزِعُوا
و اگر ببينى اى محمد يا اى بيننده كافرانرا چون ترسان شوند نزديك مرك يا بوقت بعث يا در روز بدر هر آينه به بينى امرى