عمر و كثرت مال و يا نداده بوديم پيشينيان را عشر آنچه اهل زمان ترا دادهايم از حجج و براهين و دلالات و اسباب هدايت
فَكَذَّبُوا رُسُلِي
پس تكذيب كردند آن پيشينيان پيغمبران خود را
فَكَيْفَ كانَ نَكِيرِ
پس چگونه بود انكار من بديشان يعنى ناپسنديدن من ايشانرا و مستأصل ساختن من ايشانرا بسبب آن پس بايد كه قوم تو بترسند از مثل اين حالات
قُلْ إِنَّما أَعِظُكُمْ
بگو اى محمد به كفار مكه كه جز اين نيست كه پند مىدهم شما را و ارشاد مينمايم
بِواحِدَةٍ
به خصلت نيك يا كلمه واحدة يعنى بيك چيز شما را ميفرمايم در آن
أَنْ تَقُومُوا
آنست كه برخيزيد
لِلَّهِ
براى خدا يعنى مستقيم شويد و راست بايستيد در امر من خالصا للّه مراد آنست كه ترك تقليد كرده از براى طلب رضاى الهى استقامة ورزيد در كار من و از طريق اعوجاج در گذريد تا برسيد به حق يا محض قربة و طلب رضاى خدا از مجلس من برخيزيد و متفرق شويد
مَثْنى
در حالتى كه دو دو باشيد تا با يكدگر مشاورت كنيد
وَ فُرادى
و يك يك تا از ازدحام مشوش خاطر نشويد و در وقت تفكر در امر من
ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا
پس تفكر كنيد در كردار و گفتار من و از مبدء حال من تا غاية اطوار من در نظر آريد و در آن تفكر كنيد تا بدانيد كه
ما بِصاحِبِكُمْ
نيست اين يار شما را
مِنْ جِنَّةٍ
هيچ ديوانگى كه باعث باشد بر دعوى رسالت و البته شما ميشناسيد كمال او را و همين كافيست بر صدق قول او و تنزيه او از جنون چه دعوى او در اين امر خطير بدون تحقق و برهان نيست بلكه آن مقرونست ببراهين واضحه و معجزات ظاهره پس بيقين در دعوى خود صادقست
إِنْ هُوَ
نيست او
إِلَّا نَذِيرٌ لَكُمْ
مگر بيمكننده مر شما را
بَيْنَ يَدَيْ عَذابٍ شَدِيدٍ
پيش از وقوع عذاب سخت كه عذاب آخرتست تا بوسيلهء ايمان و كسب عمل صالح از آن نجات يابيد و بجنت نعيم در آييد
قُلْ ما سَأَلْتُكُمْ
بگو اى محمد بايشان كه آنچه طلب كردم از شما
مِنْ أَجْرٍ
از مزد اداى رسالت
فَهُوَ لَكُمْ
پس آن مر شما راست يعنى هر مزدى كه بر آن تبليغ رسالت از شما ميخواستم بشما بخشيدم مراد نفى سؤالست از شما يعنى هيچ مزدى نميخواهم و اين مانند آنست كه شخصى به صاحب خود گويد كه اگر چيزى به من دادهء پس بگير و حال آنكه به او نداده باشد و يا معنى آنست كه از شما نميطلبم اجر را پس آن اجر مر شما راست از قبيل قل لا اسئلكم عليه اجرا الا المودة فى القربى
إِنْ أَجْرِيَ
نيست مزد دعوة من و اجر مثوبة آن
إِلَّا عَلَى اللَّهِ
مگر بر خداى تعالى