ميفرموديد پيوسته ما را
أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِ
به آنكه كافر شويم به خدا
وَ نَجْعَلَ لَهُ
و فرا گيريم مر خداى را
أَنْداداً
همتايان پس هر دو گروه بعد از گفت و شنيد از عمل خود پشيمان شوند
وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ
و پنهان دارند آن پشيمانى را از يكديگر به جهت ترس و سرزنش و رسوا شدن
لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ
آنهنگام كه به بينند عذاب را و يا رؤسا و پيشوايان پنهان دارند از اتباع خود ندامت خود را بر اضلال وقتى كه به بينند عذاب را
وَ جَعَلْنَا الْأَغْلالَ
و بگردانيم غلهاى آتشين را
فِي أَعْناقِ الَّذِينَ كَفَرُوا
در گردنهاى آنان كه نگرويدند از تابعان و متبوعان
هَلْ يُجْزَوْنَ
آيا جزا داده شوند مراد انكار جزاست يعنى جزا داده نشوند
إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ
مگر آنچه باشند كه عمل كنند يعنى جزا نيست مگر بر عمل
بعد از آن جهت تسليهء حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىفرمايد كه
وَ ما أَرْسَلْنا فِي قَرْيَةٍ
و نفرستاديم در هيچ ديهى و شهرى من نذير هيچ بيم كنندهء يعنى پيغمبرى
إِلَّا قالَ
مگر آنكه گفتند
مُتْرَفُوها
متنعمان و متكبران آن ديه مر آن پيغمبران را
إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ كافِرُونَ
بدرستى كه ما به آنچه فرستادهايد به آن يعنى بزعم خود ناگرويدگان و منكرانيم
وَ قالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوالًا وَ أَوْلاداً
و گفتند ما بيشتريم از روى مالها و فرزندان يعنى مال و فرزندان ما بيش از شماست پس در دعوى رسالت از شما سزاوارتر باشيم
وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ
و ما نيستيم عذاب كرده شدگان يعنى به جهت آنكه خداى ما را بنعم عظيمه گرامى كرده پس در قيامت ما را بمحنت عذاب و عقوبة خوار نخواهد ساخت و يا منكر اصل عذاب شده گفتند عذابى نخواهد بود تا به آن معذب شويم
پس در رد قول ايشان كه مزيت و عنا در دنيا مانع عذاب عقبا باشد ميفرمايد كه
قُلْ
بگو اى محمد در جواب ايشان و در رد قول ايشان كه
إِنَّ رَبِّي
بدرستى كه پروردگار من
يَبْسُطُ الرِّزْقَ
گشاده ميگرداند روزى را
لِمَنْ يَشاءُ
براى هر كه ميخواهد از اهل شرك و معصيت بمشيت و مصلحت خود نه براى كرامة ايشان
وَ يَقْدِرُ
و تنك مىگرداند براى هر كه مىخواهد بحكمت خود نه به جهت مذلت بنده
وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ
و ليكن بيشتر مردمان
لا يَعْلَمُونَ
نمىدانند و گمان مىبرند كه كثرت اموال و اولاد براى شرف و كرامت است و شايد كه قضيه بر عكس اين باشد بسيار هست كه بسط ارزاق به جهت استدراج است و ايشان را آن غافل و جاهلاند
بعد از آن تصريح به اين كرده مىفرمايد كه
وَ ما أَمْوالُكُمْ
و نيست مالهائى