ميانهء شما
مَوَدَّةً
دوستى
وَ رَحْمَةً
و مهربانى بواسطهء ازدواج تا موجب انتظام امر معاش شود چه تعيش ايشان موقوفست بر مودة و مهربانى و نزد بعضى موت كناية از جماع است و رحمة كناية از ولد در خبر است كه مردى نزديك رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمد و گفت يا رسول اللّه مرا از كارى تعجب مىآيد و آن اينست كه مردى و زنى كه هرگز يكدگر را نديده باشند چون ميان ايشان مناكحة واقع شود و يكروز با يكدگر صحبت كنند بحيثيتى ميان ايشان مودت پيدا شود كه از آن عظيمتر نباشد فرمود اين از قبل حق تعالى است آنجا كه فرموده و من آياته ان خلق لكم من انفسكم ازواجا لتسكنوا اليها
وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً إِنَّ فِي ذلِكَ
بدرستى كه در آفريدن ازواج و مشاكل و مشابه مردان در بشرية
لَآياتٍ
هر آينه نشانه است
لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
مر گروهى را كه تفكر كنند و بر حكمت اين صورت مطلع شوند
وَ مِنْ آياتِهِ
و از دلايل و قدرت او
خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
آفريدن آسمانها و زمينهاست و آنچه در ميان آنهاست از عجايب خلق و بدايع صنع و دلايل حكمة و قدرت كامله
وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِكُمْ
و مخالفت زبانهاى شما در لغات چه هر صنفى را لغتى را تعليم فرموده و الهام ايشان نموده صنف آن را از عربى و تركى و فارسى و هندى و امثال آن و در لباب آورده كه اصول تمام زبانهاى مختلفه هفتاد و دو است و از آن جمله نوزده در اولاد سام است و هفده در اولاد حام و سى و شش در بنى يافث و اگر اين لغات مختلفه از قبل حق تعالى است پس آن فاعل او شده و ابتداى آن نموده و اگر مواضعه است از قبل بندگان پس وى تيسير آن فرموده و بر ايشان آسان ساخته
وَ أَلْوانِكُمْ
و ديگر اختلاف رنگهاى شما در سفيدى و سرخى و سياهى و زردى و يا در تخطط اعضاء و تشكيل آن چه هيچ آدمى در هر چيز مشابه آدمى ديگر نيست حتى توأمين كه با وجود توافق مواد و اسباب ايشان البته در بعضى از چيزها مخالف خواهد بود اين نيست مگر به جهت تراكيب بديعه و لطايف عجيبه و دلالت بر كمال قدرت او و اگر اين نوع اختلاف نمىبود بلكه آدميان متوافق و متشاكل يكدگر مىبودند هر آينه موجب التباس ميشد و امتياز ميان ايشان نمىبود بجهة مصالح كثيره متعطل ميگشت
إِنَّ فِي ذلِكَ
بدرستيكه در مخالفت السنه و الوان آدميان با آنكه از يك پدر و مادر بزاده باشند
لَآياتٍ لِلْعالِمِينَ
هر آينه نشانهاى قدرت ماست مر عالميان را يعنى بر هيچ عاقلى از ملك و جن و انس پوشيده نيست و همه ميدانند كه در اين اختلاف حكمتهاى كليه مندرج است چه عدم امتياز ميان اشخاص آدميان در زبان و الوان و اعضا موجب تعطيل مهمات مىبود و باعث فساد نظام عالم و حفص بكسر لام ميخواند يعنى اين آيات مر اهل