و به هيچ وجه از حكم او تمرد نمىتوانند كرد و اگرچه اطاعت و عبادت نميكنند
وَ هُوَ الَّذِي
و او آنكس استكه
يَبْدَؤُا الْخَلْقَ
اول بار ميآفريند خلق را
ثُمَّ يُعِيدُهُ
پس باز زنده گرداند بعد از آنكه مرده باشند
وَ هُوَ
و بازآوردن و زنده گردانيدن در بار دويم
أَهْوَنُ عَلَيْهِ
آسانتر است بر خداى از اصل آفريدن در اول بار نسبت بقدرت شما و قياس به اصول شما و اگر نه ابدا و اعاده نزد او يكسانست يعنى چونكه شما اعتقاد داريد به آنكه قدرت شما بصنعتى در بار دويم با وجود آلات و اسباب آن اهون و اسهل است از قدرت شما بدون اسباب و آلات پس چرا با بدا اقرار داريد و باعاده منكريد
وَ لَهُ الْمَثَلُ
و مر او راست وصف عجيب ايشان مانند قدرت كامله عامه تامه و وحدت ذات و عظمة صفات
الْأَعْلى
برتر است و بر غير او روا نيست كه مساوى آن داشته باشد و يا قريب به آن و همين حق تعاليست كه موصوفست به اين وصف بزرگوار
فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
در جميع آسمانها و زمينها يعنى آنچه در آسمان و زمين است او را به اين وصف ميكنند بنطق و دلالة مراد آنست كه او سبحانه بر السنهء جميع خلايق و السنهء همهء دلايل موصوف و معروف گشته به اين كه قادريست كه عاجز نيست از ايشان باعادهء و غير آن از مقدورات
وَ هُوَ الْعَزِيزُ
و اوست غالب بر همهء مقدورات كه از جملهء آن ابدا و اعاده است
الْحَكِيمُ
دانا بصواب كه همهء افعال او بر مقتضاى حكمتست و نزد مجاهد مثل الاعلى قول لا إله الا اللّه است يعنى مر او راست وصف اعلى كه آن وصف اوست بوحدانيت و مؤيد اينست
ضَرَبَ لَكُمْ
بيان كرد خداى براى شما
مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ
مثلى فراگرفته شده از احوال نفسهاى شما كه اقرب امور است بشما و آن معنى اينست كه
هَلْ لَكُمْ
آيا هست شما را اى آزادگان
مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ
از آنچه مالك شده است دستهاى شما يعنى از مماليك شما كه ملك يميناند
مِنْ شُرَكاءَ
از انبازان
فِي ما رَزَقْناكُمْ
در آنچه روزى كردهايم و دادهايم شما را از اموال و اسباب
فَأَنْتُمْ
پس شما و ايشان باشيد
فِيهِ سَواءٌ
در آن چيز يكسان يعنى چنان كه شما تصرف ميكنيد در ملك و مال خود ايشان نيز توانند كه در آن تصرف كنند
تَخافُونَهُمْ
ترسيد از ايشان كه به تصرف در آن مستقل شوند
كَخِيفَتِكُمْ
مثل ترسيدن شما آزادان
أَنْفُسِكُمْ
از نفسهاى شما از شريكان آزاد كه امثال شمااند خلاصهء سخن آنست كه اى خواجگان راضى هستيد به آنكه شما بندگان خود را در ملك و مال خود شريك سازيد در تصرف در آن و تسلط در آن مساوى