أَعْمالَهُمْ
كردارهاى آنانرا از كفر و شرك و انواع معاصى
فَصَدَّهُمْ
پس بازداشت ايشانرا
عَنِ السَّبِيلِ
از راه راست كه انبيا آنها را به آن ميخواندند و حقيقت آن را بيان ميكردند
وَ كانُوا مُسْتَبْصِرِينَ
و بودند بينايان يعنى متمكن بودند از نظر و فكر و ملاحظه بديدهء بصيرت اما به جهت فرط تنعم و عناد و لجاج ترك تامل و تفكر كردند در آن
وَ قارُونَ وَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ
و ياد كن قصهء قارون و فرعون و هامان را
وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مُوسى
و بتحقيق كه آمد بايشان موسى عليه السّلام
بِالْبَيِّناتِ
بحجتهاى روشن و معجزهاى هويدا چون عصا و يد بيضا
فَاسْتَكْبَرُوا
پس سركشى كردند
فِي الْأَرْضِ
در زمين مصر و تكبر و تعظيم نمودند در آن
وَ ما كانُوا سابِقِينَ
و نبودند پيشى گيرندگان بر حكم خدا و فوت كنندگان او بلكه عذاب خدا برسيد ايشانرا
فَكُلًّا
هر يك از آنها كه ياد كرده شد
أَخَذْنا بِذَنْبِهِ
گرفتيم بگناه ايشانرا و در عقبهء عقبات و نكال كشيديم
فَمِنْهُمْ
پس بعضى از ايشان
مَنْ أَرْسَلْنا عَلَيْهِ
كسى بود كه فرستاديم بر او
حاصِباً
باد سخت كه در او سنك ريزه بود يعنى قوم لوط و هود ( ع ) را
وَ مِنْهُمْ
و برخى از ايشان
مَنْ أَخَذَتْهُ الصَّيْحَةُ
كسى بود كه بگرفت او را آواز صيحه چون قوم ثمود و اهل مدين
وَ مِنْهُمْ
و بعضى ديگر از ايشان
مَنْ خَسَفْنا
كسى بود كه فرو برديم
بِهِ الْأَرْضَ
او را در زمين چون قارون
وَ مِنْهُمْ
و برخى از ايشان
مَنْ أَغْرَقْنا
كسى بود كه غرق ساختيم ايشانرا در دريا چون قوم نوح و فرعون
وَ ما كانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ
و نبود خداى كه ستم كرده باشد بر ايشان يعنى بىجرم آنها را عقوبت كرده باشد
وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
و ليكن بودند ايشان كه بجهل و عناد و جحود بر نفسهاى خود ستم ميكردند و خود را بكفر و معصيت هدف تير عذاب ميساختند
مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا
مثل و داستان آنان كه فراگرفتند
مِنْ دُونِ اللَّهِ
بجز از خدا
أَوْلِياءَ
دوستان يعنى خدايان
كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ
مانند مثل و داستان عنكبوتست كه براى خود
اتَّخَذَتْ بَيْتاً
فراگيرد خانه يعنى مثل آنها نسبت بعنكبوت است در اتخاذ بيت كه در غاية ضعف و سستى است و مثل موحد نسبت به كسى است كه فراگيرد خانه به گچ و آجر و سنك بر ميان وى محكم بلكه كيش ايشان سستتر از بيت عنكبوتست زيرا كه در بيت عنكبوت حقيقتى و انتفاعى هست بخلاف كيش و دين ايشان كه حقيقتى و بنيادى ندارد و متوقع ضرر