بِالْحَقِّ
بغرض صحيح كه آن اثبات حق است نه براى باطل و بازى چه مقصود اصلى از آفريدن آنها افاضه خير است و دلالت بر ذات و صفات او سبحانه چنان كه ميفرمايد
إِنَّ فِي ذلِكَ
بدرستى كه در اين آفريدن
لَآيَةً
هراينه نشانهايست از قدرت
لِلْمُؤْمِنِينَ
مر گروندگان را چه ايشانند كه منتفع به آن ميشوند و يا در ضرب الامثال عبرتيست براى مؤمنان كه به آن راسخ شوند و بطاعة مشغول شده از معصيت دور شوند
اتْلُ
بخوان
ما أُوحِيَ إِلَيْكَ
آنچه وحى كرده مىشود به تو
مِنَ الْكِتابِ
از قرآن و تقرب به خدا و حفظ الفاظ آن و استكشاف معانى چه قارى متأمل منكشف مىشود او را بتكرار آنچه در اول بار بر آن منكشف نشده و يا آن را بر مكلمان تلاوت نماى و عمل بمضمون آن كن
وَ أَقِمِ الصَّلاةَ
و بپاى دار نماز را يعنى تاديه حقوق آن كن در مواقعيت معينه
إِنَّ الصَّلاةَ
بدرستى كه نماز
تَنْهى
باز ميدارد
عَنِ الْفَحْشاءِ
از كاريكه نزد عقلا قبيح است
وَ الْمُنْكَرِ
و عملى كه شرعا منهى است يعنى سبب بازايستادن مىشود از حال اشتغال به آن و غير آن چه مداومت بر آن موجب دوام ذكر خداست و مورث كمال و خوف و خشيت در نفس كه ملتزم اجتناب است از معصيت آوردهاند كه جوان انصارى نمازهاى فريضه را با حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گذاردى و هيچ نوع از فواحش نبود كه مرتكب آن نميشد چون حال او بموقف عرض رسانيدند فرمود ان الصلاة ستنهاه زود باشد كه نماز او را از فحش بازدارد و از ابو عبد اللّه مرويست كه در اندك زمانى توفيق توبه يافت و از زهاد صحابه شد و حسن و قتادة گفتهاند كه هر كه را كه صلاة او نهى كننده او نباشد از فحشا و منكر پس صلاة او حقيقتا صلاة نيست بلكه و بال است بر او و از جابر مرويستكه پيغمبر را گفتند كه فلان در روز نماز مىكند و در شب دزدى فرمود ان الصلاة تردعه البته نماز او را از آن بازدارد از ابو عبد اللّه منقول استكه هر كه ميخواهد كه بداند نماز او مقبول درگاه خدا شده بايد كه نظر كند در اينكه آن نماز ويرا از فحشا و منكر نهى كرده يا نه چه بآنمقدار كه نماز او را از معاصى منع كرده مقبول درگاه الهى گشته و نزد بعضى مراد بصلاة قرآنست و مؤيد اينست كه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود كه قرآن ميخوان مادام كه ترا نهى كند و چون نهى نكند ترا قرآن نخوانده باشى اما جمهور مفسران بر قول اولند نظر به ظاهر لفظ و بدليل احاديث مذكوره
وَ لَذِكْرُ اللَّهِ
و هر آينه صلاة كه متضمن ياد كردن خدايست
أَكْبَرُ
بزرگتر است از ساير طاعات و يا از آن بزرگتر است كه بر صاحب خود موجب