عقوبت فحشا و منكر باقى گذارد و نزد اكثر مراد مطلق ذكر خداى تعالى است يعنى ذكر خدا بزرگتر است از همه چيزها زيرا كه ذكر او طاعت است و ذكر غير او طاعت نيست و يا بزرگتر است از آنكه كسى قدر او را بشناسد و يا بزرگتر است از آنكه ذكر ديگرى به آن معارضه كند ابن عباس فرموده كه ياد كردن خدا شما را برحمت خود بزرگتر است از ياد كردن شما او را بطاعت زيرا كه بنده آميخته است باعراض و ذكر خدا صافيست از كدورات اغراض و يا ذكر بنده حاليست كه فنا به دو شتابد و ذكر خدا باقيست زوال بدان راه نيابد ذو النون مصرى فرموده است كه ذكر او بزرگتر است از آن جهت كه تو او را ياد نكنى مگر بعد از آنكه او ترا ياد كند سلمى ( ره ) فرموده كه ذكر او در ازل شما را بهتر است از ذكر شما او را در اينوقت شيخ ابو سعيد ابو الخير فرموده كه خدا بهتر است نه به آن جهت كه تو او را ياد كنى بلكه از آن جهت كه او ترا ياد كند چه ذكر تو پيداست كه تا كجا رسد از سلمان فارسى رحمة اللّه عليه مرويستكه مراد آنست كه ياد كردن بنده خداى را بزرگتر است از ماسواى آن و افضل از جميع او و اين روايت از قتاده و ابن زيد و ابو دردا نيز ماثور است و معنى اين روايت به اين راجع است كه بزرگترين چيزى در نهى از فواحش ياد كردن بنده است پروردگار خود را و اوامر و نواهى و مواعيد او را از ثواب و عقاب چه اين اغواى لطف است كه داعى باشد بطاعة و ترك معصيت و اكبر از همهء لطفست از معاذ بن جبل روايت كردهاند كه گفت هيچ عملى كه آدمى مىكند بهتر از ذكر خدا نيست در نجات او از عذاب خداى گفتند بهتر از جهاد نيست فرمود بهتر از جهاد است چه حق تعالى فرموده و لذكر اللّه اكبر در روايت آمده كه از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پرسيدند كه كدام عمل بنده دوستر است نزد خداى تعالى فرمود ان تموت و لسانك رطب من ذكر اللّه عز و جل يعنى كه عملى كه دوستر است نزد خداى تعالى آنست كه زبان تو در وقت وفات تر باشد از ذكر خداى و آن حضرت صلى اللّه عليه و آله و سلّم معاذ بن جبل را گفت سبقت گيرندگان بهشت بر غير خود كسانىاند كه بيخوابى كشند بذكر خداى تعالى بعد از آن فرموده كه هر كه دوست دارد كه در روضات بهشت بچرد بايد كه ذكر خداى بسيار كند عبد اللّه بن ربيعه گويد كه ابن عباس فرمود كه چه ميگوئى در قول خداى تعالى و لذكر اللّه اكبر گفتم ذكر خداى در قرآن حسن است و ذكر او در نماز حسن و ذكر او در تكبير و تسبيح حسن و افضل از اين آنست كه نزد معصيت ياد خدا كند و از آن خود را بازدارد ابن عباس گفت سخنى عجيب گفتى اما اينجا مراد نه اينست بلكه مراد آنست كه ياد كردن خدا شما را بزرگتر است از ياد كردن شما او را شبههء نيست در اين كه ياد كردن خداى تعالى ما را بر وجه تفضيل و تشريف است و ياد كردن ما او را بر طريق تعبد و تذلل و ذكر ما او را بر سبيل دعا و تضرع و ذكر او ما را از سر استغفار است بمراتب ذكر او افضل
تفسير خلاصه منهج الصادقين ( خلاصة المنهج ) ( فارسى ) — صفحة 206
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٠٦