پس در نگر و ببين چگونه بود سر انجام ستمكاران مكذب پس اينها نيز مثل آنها معذب و معاقب خواهند شد و در اين آيه تسلى حضرت رسالت است و تهديد اهل كفر و ضلالت .
وَ مِنْهُمْ مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ
و از ايشان كه تكذيب ميكنند نيز كس هست كه ميگرود به قرآن و تصديق در نفس خود و ميداند كه حق است و ليكن از روى عناد ظاهر نميكند
وَ مِنْهُمْ مَنْ لا يُؤْمِنُ بِهِ
و از ايشان كس هست كه نميگرود به آن از فرط جهل و غايت نادانى
وَ رَبُّكَ أَعْلَمُ بِالْمُفْسِدِينَ
و پروردگار تو داناتر است به تباهكاران يعنى بمعاندان كه مصرند بر تكذيب و گفتهاند معنى آنست كه بعضى از قوم تو ايمان آوردند به قرآن و از كفر توبه كردند و برخى از اين سعادت محروم ماندند و بر شقاوت كفر مردند .
وَ إِنْ كَذَّبُوكَ
و اگر تكذيب كنند تو را يعنى بر آن اصرار نمايند و تو از جانب ايشان نااميد شوى
فَقُلْ لِي عَمَلِي وَ لَكُمْ عَمَلُكُمْ
پس بگو ايشان را كه مراست جزاى كردار من و مر شما راست پاداش عمل شما
أَنْتُمْ بَرِيئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ
شما بيزاريد يعنى ذمه شما بريست از آنچه ميكنم يعنى شما را به عمل من مؤاخذه نخواهند كرد
وَ أَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ
و من بيزارم از آنچه ميكنيد يعنى مؤاخذ به عمل شما نخواهم شد نزد بعضى اين آيه منسوخست بآية السيف به جهت آنكه متضمن اعراض است از ايشان و تخليه ايشان و نزد بعضى منسوخ نيست بلكه مراد وعيد است كقوله
اعْمَلُوا عَلى مَكانَتِكُمْ *
.
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ
و از اهل شرك يا از اهل يهود كسانى هستند كه گوش فرا ميدارند بسوى تو وقتى كه قرآن ميخوانى و احكام شرع را بامت تعليم ميكنى تا استهزاء كنند به آن
أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ
آيا پس تو ميشنوانى اين معنى كسانى را كه در عدم سماع حق بمنزلهء كرانند مراد آنست كه تو قادر نيستى بر اسماع ايشان
وَ لَوْ كانُوا لا يَعْقِلُونَ
و اگرچه هستند كه با وجود آن در نمييابند يعنى با صمم ايشان عدم تعقل انضمام يافته و چون سمع و عقل هر دو مفقود باشد پيداست كه حال بر چه منوال باشد .
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْظُرُ إِلَيْكَ
و از ايشان كس هست كه نظر كند بسوى تو و بر وجه طعن دلائل نبوت و نشانهاى صدق ترا مشاهده نمايد و از غايت عناد چنان فرا نمايد كه هيچ چيز از آيات رسالت نديده
أَ فَأَنْتَ تَهْدِي الْعُمْيَ
آيا پس تو راه مينمائى كوران و آنانرا كه در عدم انتفاع از مشاهدهء آيات مانند كورانند
وَ لَوْ كانُوا لا يُبْصِرُونَ
و اگرچه هستند كه با وجود عدم بصر نمىبينند بديدهء بصيرت يعنى قادر نيستى بر هدايت كسانى كه با عمى بصر ضم اعمى بصيرت كردهاند و چون مقصود از ابصار