به حق دعوت ميفرمود
فَإِذا جاءَ رَسُولُهُمْ
پس چون آمد بديشان رسولى كه مبعوث بود بديشان و تكذيب او كردند
قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ
حكم كرده شد ميان مكذبان و رسولان او براستى يعنى رسول نجات يافت و اهل بلد هلاك شدند
وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
و ايشان يعنى رسول و مكذبان ستمديده نشوند يعنى از ثواب رسول كم نكنند و در عذاب مكذبان بزياده بر استحقاق حكم نفرمايند آوردهاند كه بعد از نزول آيه و امّا نرينك الايه كفار مكه استعجال عذاب موعود كردند آيه آمد كه .
وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
و ميگويند كافران از روى استعجال و استهزاء كى باشد اين عذاب موعود و چرا فرو نمىآيد اگر هستيد راستگويان در وعيد خطاب با پيغمبر است و مؤمنان كه اهل شرك را تخويف ميكردند .
قُلْ لا أَمْلِكُ لِنَفْسِي ضَرًّا وَ لا نَفْعاً
بگو اى محمد كه من مالك نيستم براى نفس خود زيانى از مرگ و بيمارى و قحطى و نه سودى را از زندگانى و تن درستى و ارزانى يعنى قادر نيستم بر دفع ضرر و جر نفع براى خود
إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ
مگر آنچه خواهد خدا كه من مالك شوم يعنى همه در تحت تصرف اوست و بر آن قدرت ندارم مگر آنكه مرا تمكين دهد بر آن پس چگونه استعجال كنم در وقوع ضرر كه نزول عقوبت و عذابست بر شما
لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ
مر هر گروهى را وقتى است معين براى هلاك ايشان
إِذا جاءَ أَجَلُهُمْ
چون بيايد وقت عذاب ايشان
فَلا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ
پس واپس نيايد از اجل خود اندك زمانى و پيشى نگيرند بر آن بلكه چون آن وقت درآيد همه هلاك شوند اين تهديد مشركانست كه ساعت بساعت عذاب الهى بر شما فرود آيد و شآمت تكذيب در روزگار شما رسد .
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَتاكُمْ عَذابُهُ
بگو اى محمد آيا ديديد و دانستيد شما اگر بيايد بشما عذاب خدا كه بنزول آن تعجيل ميكنيد
بَياتاً أَوْ نَهاراً
بوقت مشغولى شما بخواب يا در روز كه زمان استعجال شماست بطلب معيشت هر آينه پشيمان شويد از استعجال عذاب و چون چنين است پس
ما ذا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ
چه چيز را شتاب ميكنند از عذاب يعنى كدام نوع از عذاب را ميطلبند گناهكاران يعنى مشركان و حال آنكه همهء انواع عذاب ناملايم است .
أَ ثُمَّ إِذا ما وَقَعَ آمَنْتُمْ بِهِ
آيا بعد از استعجال چون واقع شود عذاب و آن را بهبينيد ايمان آوريد بوى يعنى بعد از وقوع عذاب كه مستلزم عدم نفع ايمانست ايمان خواهيد آورد و بعد از وقوع ايشان را گويند كه
آلْآنَ
آيا اكنون كه عذاب نازلشده ايمان مىآوريد
وَ قَدْ كُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ
و حال