فَقاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ
پس بكشيد پيشوايان كفر را و سروران اهل شرك را
إِنَّهُمْ لا أَيْمانَ لَهُمْ
بدرستى كه ايشان را عهد و پيمان نيست در حقيقت چه اگر پيمان ايشان درست بودى شكست بدان راه نيافتى پس مقاتله كنيد با ايشان
لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ
شايد كه ايشان باز ايستند از شرك يا از طعن در دين اسلام از ابن عباس نقل است كه مراد بائمه كفر أبو سفيان بن حرب و حارث بن هشام و سهل بن عمرو و عكرمة بن ابى جهل و امثال ايشان كه عهد رسول را بشكستند حذيفه يمانى فرمود كه اهل اين آيه هنوز موجود نشدهاند و پس از اين ظهور خواهند كرد و با ايشان مقاتله كند وليى از اولياى خدا و امير المؤمنين در روز جمل اين آيه تلاوت فرمود و گفت و اللّه كه رسول خدا با من عهد فرا گرفته و گفته كه اى على البته مقاتله كنى با گروه ناكثان عهد و قاسطان و مارقان از دين اسلام .
أَ لا تُقاتِلُونَ قَوْماً نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ
آيا كارزار نمىكنيد با گروهى كه شكستند پيمانهاى خود را كه با شما بسته بودند در حديبيه
وَ هَمُّوا
و قصد كردند
بِإِخْراجِ الرَّسُولِ
به بيرون كردن رسول را از مكه و مشاورت كردند با يكديگر در امر اخراج او در دار الندوه چنان كه گذشت در آيهء
وَ إِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا
پس چرا كارزار نميكنيد با ايشان
وَ هُمْ بَدَؤُكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ
و حال آنكه ايشان ابتدا كردند بنقض عهد بر شما در اول بار بمعاداة و مقاتله چه رسول ابتداى دعوت كرد و الزام حجت بر كتاب و تحدى به آن ايشان از معارضه آن عدول بمعاداة و مقاتله كردند در روز بدر پس چه منع مىكند شما را از آنكه معارضه نكنيد با ايشان بقتال
أَ تَخْشَوْنَهُمْ
آيا ميترسيد از مقاتله و كارزار با ايشان و ترك قتال ايشان مىكنيد بجهة خوف آنكه مكروهى از ايشان بشما رسد
فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ
پس خدا سزاوارتر است به آنكه بترسيد از عقاب وى در ترك قتال كفار پس بحرب ايشان اشتغال كنيد
إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
اگر هستيد ايمان آرندگان چه ايمان مقتضى آنست كه نترسند الا از او سبحانه .
قاتِلُوهُمْ
كارزار كنيد با مشركان
يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ
تا عذاب كند خدا ايشان را بدستهاى شما يعنى بشمشيرهاى شما مقتول شوند
وَ يُخْزِهِمْ
و تا رسوا سازد بمقهوريت و مغلوبيت
وَ يَنْصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ
و يارى دهد شما را بر ايشان
وَ يَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ
و تا شفا دهد سينهاى گروهى را از مؤمنان يعنى بنو خزاعه و جمعى از يمن كه به مكه آمده اسلام آوردند و از مشركان ايذاى بسيار يافتند و چون شكايت را بعرض حضرت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رسانيده بودند فرمود كه بشارت باد شما را بفرجى قريب