حجة الوداع بگذارد و بمدينه آمد و بقيه ذو الحجه و محرم و صفر و چند روزى از شهر ربيع الاول بزيست و بعد از آن بجوار ايزدى پيوست و بعد از آن حق تعالى اعلام مشركين مىكند به برائت از ايشان تا زبان عذر ايشان بسته شود و ميفرمايد كه .
وَ أَذانٌ
و اين اعلامى است و آگاه ساختنى
مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ
از خدا و رسول او
إِلَى النَّاسِ
بسوى مردمان يعنى كفار مكه
يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ
روز بزرگ كه عيد قربانست كه تمام حج و اكثر افعال آن چون طواف و قربان كردن و سر تراشيدن و انداختن سنگ بجمرات در دست و يا اكبر باعتبار آنست كه عيدهاى اهل كتاب موافق افتاده بود به آن روز يا در آن روز بود كه عزة مسلمانان و خوارى كافران ظاهر شد و بعد از اين سال هيچ مشركى در آن حج نكرد يحيى بن الجرار روايت كند كه من على عليه السّلام را در روز عيد قربان ديدم بر اشترى نشسته بمصلى ميرفت مردى بيامد و لجام شترش بگرفت و گفت روز حج اكبر كدام است فرمود اين روز كه تو درويى و مضمون اعلام اينست كه
أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
بدرستيكه خدا بيزار است از مشركان و عهود ايشان
وَ رَسُولِهِ
و پيغمبر نيز بيزار است از عهود ايشان
فَإِنْ تُبْتُمْ
پس اگر باز گرديد از كفر و عذر
فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ
پس آن بازگشت شما بهتر باشد شما را از اقامت آن
وَ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ
و اگر برگرديد از توبه و ترك كفر نكنيد
فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ
پس بدانيد كه شما غير عاجز كنندگانيد خداى را يعنى نتوانيد كه از او بگريزيد يا با او در مقام ستيزه در آييد
وَ بَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُوا
و مژده ده آنان را كه كافر شدند ذكر بشارت در مقام تهديد و انذار جهت تهكم است و يا آنكه بجاى بشارت بيم كن كافرانرا
بِعَذابٍ أَلِيمٍ
بعذابى دردناك در آخرت پس در باب بنى ضميره و بنى كنانه كه در حديبية عهد كرده بودند و نقض عهد نكرده ميگويد .
إِلَّا الَّذِينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
مگر آنان كه عهد كرديد با ايشان از شرك آورندگان
ثُمَّ لَمْ يَنْقُصُوكُمْ شَيْئاً
پس ايشان كم نكردند چيزيرا از شروط عهدهاى شما يعنى نشكستند پيمان شما را
وَ لَمْ يُظاهِرُوا عَلَيْكُمْ أَحَداً
و يارى و همپشتى نكردند بر قتال شما يكى را از دشمنان شما بعدد و مدد
فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلى مُدَّتِهِمْ
پس تمام كنيد بسوى ايشان عهد ايشان را تا مدتى كه ايشان را مقرر شده و ايشان را چون ناقضان عهد بر چهار ماه و بس مهلت ندهيد
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ
بدرستيكه خدا دوست ميدارد متقيان را و پرهيزكاران را و از