آفريدگار جملهء خلايق است ، گفتم : ديگر كدام ؟ - گفت : آنكه فرزند را بكشد از ترس درويشى ، گفتم : ديگر كدام ؟ - گفت : آنكه با زن همسايه زنا كند ، خداى تعالى اين آيت فرستاد بتصديق او
[ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ ]
و هر كه اين كند كه گفته شد بجزاى آن اثم برسد و سزاى آن بيند ابو امامهء باهلى گفت : از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم شنيدم كه گفت : اگر سنگى گران از كنار دوزخ در دوزخ اندازند بهفتاد سال در قعر دوزخ نرسد امّا درين مدّت بغىّ و آثام برسد ما گفتيم : يا رسول اللّه غىّ و آثام چه باشد ؟ - گفت : آنكه خداى ميگويد
[ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا ]
و قوله
[ يَلْقَ أَثاماً ]
عبد اللّه عمر گفت : « آثام » نام واديى است در دوزخ ابو عبيده گفت : آثام عقوبت اثم است
[ يُضاعَفْ لَهُ الْعَذابُ ]
او را عذاب افزون گردانند روز قيامت و در دوزخ بماند جاويد و ذليل و حقير ؛ آنگه استثنا كرد و گفت : الّا آنكس كه توبه كند از گناه و ايمان آرد پس از شرك و عبادات شرع بجاى آرد . عبد اللّه عباس گفت : دو سال ما در عهد رسول اين آيت ميخوانديم از پس دو سال اين آيت آمد
[ إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحاً ]
رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به هيچ چيز چنان خرّم نشد كه به اين آيت و قوله : انّا فتحنا لك فتحا مبينا ليغفر لك اللّه ما تقدّم من ذنبك و ما تاخّر ؛ الاية
[ فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ ]
ايشان آنانند كه خداى تعالى سيّئات ايشان بحسنات بدل كند قبايح شرك بمحاسن اسلام بدل كند چون اسلام آرند و بقتل مؤمنان قتل مشركان و بزنا عفّت و احصان بعضى گفتند : معنى آنست كه سيّئاتى كه در اسلام كرده باشند بحسنات بدل كنند چون توبه كنند ابو هريره گفت كه : روزى رسول گفت : فرداى قيامت جماعتى گناه - كاران تمنّا كنند كه كاشكى تا سيّئات بيشتر ميكرديمى ، ما گفتيم يا رسول اللّه ايشان كه باشند گفت : آنان كه سيّئات ايشان بحسنات بدل كنند . أبو ذر غفارى روايت كرد كه : رسول صلّى اللّه عليه و آله سلّم گفت كه : فرداى قيامت بنده را در عرصات قيامت آرند و صحيفهء اعمال او بدست او دهند و در آن صحيفه گناهان صغيره باشد او ميخواند و از گناهان كبيرهء خود ميترسد چون همه بخواند و كبائر نبيند گويد كه : مرا گناههاهست كبيره كه من نمىبينم او را ، گويند كه : آن را بحسنات بدل كردند پس رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اين حديث ميكرد و از خرّمى مىخنديد چنان كه دندانهاى مبارك آنحضرت را مردمان ميديدند عبد الرحمن