گفت : روزه سپر است ، و صدقه خشم خداى بنشاند ، و نماز شب در ميانهء شب ؛ آنگه اين آيت بر خواند
[ تَتَجافى جُنُوبُهُمْ
؛ الآية ] . آنگه گفت : ترا خبر بدهم « 1 » بملاك و قوام « 2 » اين جمله ؟ - گفتم : بلى يا رسول اللّه ، زبان خود بدست بگرفت و گفت : اكفف لسانك ؛ زبان خود را نگاهدار ، من گفتم : يا رسول اللّه ما را بگفتار زبان مؤاخذه كنند ؟ - گفت :
يا معاذ ثكلتك أمّك و هل يكبّ النّاس فى النّار على وجوههم إلّا حصائد ألسنتهم ؛ مردم را در دوزخ نافكند الّا آفت زبان ايشان « 3 » .
اسماء بنت عميس گفت : از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم شنيدم كه گفت : چون روز قيامت باشد و خلايق را در موقف عرض بدارند منادى ندا كند و گويد : ليقم الّذين كانت تتجافى جنوبهم عن المضاجع ، بر خيزند آنان كه شب خيزندگان بودهاند در دنيا « 4 » ، جماعتى اندك بر خيزند ، آنگه گويند : بر خيزند كسانى كه در دنيا خداى را شكر كردهاند در سرّاء و ضرّاء ؛ جماعتى ديگر برخيزند اندك ؛ اين هر دو گروه را ببهشت برند ، آنگه حق تعالى در حساب خلايق گيرد آنگه خداى تعالى وصف ايشان كرد و گفت :
[ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ ]
خداى خود را ميخوانند بخوف و طمع ؛ گاه از عقابش ترسند و گاه برحمتش اميد دارند ، و از آنچه ما ايشان را روزى كردهايم نفقه كنند ، آنگه خداى تعالى براى ترغيب و تحريض مؤمنان را و ساير مكلّفان را بر افعال خير گفت :
[ فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ ]
كس نداند كه چه نهادهاند و چه ساختهاند براى ايشان و پوشيده كرده از چيزى كه چشم به آن روشن گردد .
هامش
( 1 ) - در غالب نسخ : « خبر ندهم » .
( 2 ) - مراد به « ملاك » و همچنين به « قوام » آنست كه اساس و عمده و مهمّتر همهء امور گذشته باشد .
( 3 ) - مناسب جزء أخير حديث است اين ابيات وحشى :زبان بسيار سر بر باد داده است * زبان سر را عدوى خانهزاد استعدوى خانه خنجر تيز كرده * تو از خصم برون پرهيز كردهنشد خاموش كبك كوهسارى * از آن شد طعمهء باز شكارىاگر طوطى زبان مىبست در كام * نه خود را در قفس ديدى نه در دامخموشى پرده پوش راز باشد * نه مانند سخن غمّاز باشد( 4 ) - در غالب نسخ : « بايد كه شب خيزندگان در دنيا بر خيزند » .