ايشان بدهيم كه خداى تعالى عالم است و آگاه به آنچه در سينههاى ايشان است
[ نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلًا ]
برخوردارى دهيم ايشان را زمانى اندك و آن مدّت حيات دنياست و آنگه مضطرّ گردانيم ايشان را با عذاب دوزخ
[ وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ ]
و اگر بپرسى از ايشان كه :
زمين و آسمان را كه آفريد ؟ - گويند : خداى آفريد ، چون ايشان مقرّ شوند بگو كه :
شكر و سپاس مر خداى را كه اقرار كردند و حجّت بر ايشان لازم شد
[ بَلْ أَكْثَرُهُمْ ]
نه كه « 1 » بيشترين ايشان نميدانند كه حجّت بر ايشان لازم است يا خود بيشترين ايشان نميدانند كه آسمان و زمين را خداى تعالى آفريده است از آنجا كه نظر نميكنند .
[ سوره لقمان ( 31 ) : آيات 26 تا 30 ]
لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ ( 26 ) وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ( 27 ) ما خَلْقُكُمْ وَ لا بَعْثُكُمْ إِلاَّ كَنَفْسٍ واحِدَةٍ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ ( 28 ) أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى وَ أَنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ ( 29 ) ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَ أَنَّ ما يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الْباطِلُ وَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ ( 30 )
خداى راست آنچه در آسمانها و زمين است از ملك و ملك و آنچه در دست هر كه هست ازو عاريت است و او خدائى است بىنياز و پسنديده ،
[ وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ
« 2 »
]
.
مفسّران گفتند : سبب نزول آيت آن بود كه جهودان رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را پرسيدند
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ : « بل كه » .
( 2 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ ]. گفت : اگر هر چه درخت است قلمها باشد يعنى قلم كنند[ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ ]أبو عمر و يعقوب خواندند[ وَ الْبَحْرُ ]برفع بر ابتداء و باقى قرّاء بنصب عطفا على موضع [ ما ] و دريا مدد كند آن را و زيادت دهد هفت دريا پس آن ، در كلام محذوفى هست اينجا و آن آنست [ فتكتب بها فتنفد و ما نفدت كلمات اللّه ] كلمات خداى به آن مينويسند بن در آيد و برسد و كلام خداى نرسد مراد مقدور اوست از كلام قديم جلّ جلاله چون خداى تعالى بر كلام و جز كلام از ساير مقدورات قادر است از هر جنسى الى ما لا يتناهى ؛ گفتند : مراد معانى و وجوه و حكم و غير آنست و گفتند : اين تناهى بر سبيل مثل است و مبالغت در باب كثرت على أبلغ الوجه نه بر سبيل تحقيق » .