در روز مىآورد و روز را در شب ؛ روز را در شب نهان مىكند و شب را در روز نهان مىكند و آنگه از ميان شب روز بيرون مىآورد و همچنين روز از ميان شب ؛ چون برين قادر است نتواند كه خلايق را از ميان خاك زنده بيرون آرد ؟ ! از شب در روز مىافزايد و از روز در شب ؛ و آفتاب را و ماه را مسخّر گردانيد هر يكى از ايشان ميروند در فلك خويش تا بوقتى معيّن ، آفتاب در مدّت يك سال و ماه در مدّت سى روز ؛ و گفتند : تا آنگه كه قيامت باشد برين منوال است ، و خداى آگاه است و دانا به آنچه شما ميكنيد
[ ذلِكَ ]
اين صفت كه كرد از آثار صنعت و بدايع حكمت خود ؛ براى آن كرد تا بدانند كه اوست خداى بحقّ و آنچه شما مىپرستيد آن را بدون او از معبودان ؛ همه باطلند ، و اوست آن خداى كه بلند و بزرگوار است .
[ سوره لقمان ( 31 ) : آيات 31 تا 32 ]
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّهِ لِيُرِيَكُمْ مِنْ آياتِهِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ ( 31 ) وَ إِذا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ ما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلاَّ كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ ( 32 )
اى نمينگرى و نمىبينى كه كشتى در دريا ميرود بأمر و فرمان و تسخير وى ميرود و بنعمت و احسان وى تا بشما نمايد بعضى از آيات بر كمال قدرت و عجايب صنعت خود ؛ بدرستى كه در آن آياتى و علاماتى هست هر صبر كننده را بر بلا و شكر كننده را بر نعمت ، و گفتند : هر مؤمنى را ؛ چه ايمان مشتمل است برين دو خصلت كه صبر است و شكر لقوله صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : الايمان نصفان نصف صبر و نصف شكر . آنگه ذكر كسانى كرد كه در دريا نشينند ، چون بلا بايشان رسد صبر نكنند و چون نعمت بايشان رسد شكر نكنند و كفران آرند ؛ گفت : چون بايشان رسد در دريا موجى و باز پوشد ايشان را موجهائى چون كوهها ؛ كلبى گفت : چون ابرهائى كه سايه افكنند ايشان درين حال با خداى گروند و باخلاص وى را بخوانند و وى را عبادت خالص گردانند پس آنگاه كه خداى تعالى ايشان را نجات دهد و از درياشان بيابان و صحرا برد بعضى از ايشان هم بر آن اخلاص كه بودند بمانند « 1 » و بعضى آيات ما را جحود كنند
هامش
( 1 ) - اين معنى « مقتصد » است كه ابو الفتوح ( ره ) نسبت به آن چنين گفته :
« بهرى از ايشان مقتصد باشند عبد اللّه عبّاس گفت : يعنى وفا كنند با آنچه گفته . باشند ابن كيسان گفت : مؤمن باشند مجاهد گفت : در قول مقتصد باشند نه در ايمان كلبى گفت : ميانه باشند چو كافران در كفر و كفران مختلفند همه يك طريق ندارند بعضى هستند كه كافرترند و اين لايقتر است به ظاهر » .