بيفزايد . سعيد جبير و مجاهد و طاوس گفتند : اين مردى باشد كه عطائى « 1 » به كسى دهد بطمع آنكه زياد ، از آن باز ستاند اين ربا حلال باشد و خداوندش را در آن نه مزد باشد و نه بزه . و اين معنى رسول نكردى و او را نشايستى كردن لقوله
[ وَ لا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ ]
. سدّى گفت : آيت در بنى ثقيف آمد كه ايشان ربا دادندى خداى سبحانه و تعالى گفت : آن را بنزديك من زيادتى نباشد و قوله
[ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ ]
يعنى هم أصحاب ضعف ؛ آنان كه زكات دهند خداوندان ضعف « 2 » و افزونى باشند .
[ سوره الروم ( 30 ) : آيات 40 تا 41 ]
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ ثُمَّ رَزَقَكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ هَلْ مِنْ شُرَكائِكُمْ مَنْ يَفْعَلُ مِنْ ذلِكُمْ مِنْ شَيْءٍ سُبْحانَهُ وَ تَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ ( 40 ) ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ( 41 )
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته ( 261 ؛ س 24 ) : « خداى تعالى در باب ربا و زكات ميگويد :[ يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ ]مفّسران در معنى آيت خلاف كردند سعيد جبير و مجاهد و طاوس و قتاده و ضحّاك گفتند : اين مردى باشد كه عطائى به كسى دهد يا هديّهء بطمع آنكه زيادت آن بستاند آن ربائى است حلال ؛ خداوندش را در او مزدى نباشد و بزهء نباشد ، و گفتند : اين معنى رسول عليه السلام نكردى و او را نشايستى كردن لقوله :[ وَ لا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ ]شعبى گفت : اين مردى باشد كه خويشتن در سفر بر كسى بندد و خدمت او كند تا ازو قوتى و نفقاتى به او رسد تا آن مرد بازرگان گويد : ازين مزد كه مرا باشد برين مال ؛ ترا چندين نصيب است تا مرا معاونت كنى در اين سفر ؛ اين نه براى خدا كند . نخعى گفت : معنى آنست كه در جاهليّت چنين عادت بودى كه مرد بسيار مال چيزى بخويشاوند خود دادى تا بدان تجارت كردى غرض او نه خداى بودى اوقاتى از او چيزى بستدى بمرابحهء آن . سدّى گفت : آيت در بنى ثقيف آمد كه ايشان ربا دادندى خداى تعالى گفت : آن را زيادتر نباشد و زكات بيفزايد نزديك خداى و قوله :[ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ ]اى هم أصحاب ضعف ؛ من قولهم : أجرب الرجل اذا اصار ذا ابل جربى ، و أعطش اى صار ذا إبل عطاش قال :
كقربة ذى البلّة العطش » .
( 2 ) - در منتهى الارب گفته : « ضعف الشىء بالكسر يك مثل آن چيز ، و ضعفاه دو مثل آن ، يا ضعف مانند چيزيست هر قدر كه زياده باشد و منه يقال : لك ضعفه يريدون مثليه أو ثلاثة أمثاله لأنّه زيادة غير محصورة ، و قوله تعالى : يضاعف لها العذاب ضعفين اى سه عذاب » .