[ سوره الروم ( 30 ) : آيات 38 تا 39 ]
فَآتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ وَ الْمِسْكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ ذلِكَ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ( 38 ) وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ رِباً لِيَرْبُوَا فِي أَمْوالِ النَّاسِ فَلا يَرْبُوا عِنْدَ اللَّهِ وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ زَكاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ ( 39 )
از ابو سعيد خدرى روايت كردند كه : چون اين آيت آمد كه
[ فَآتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ ]
رسول خداى فدك را بفاطمهء زهراء داد و بوى تسليم كرد خطاب است رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را خاصّ و جمله أمّت را عامّ ، ميگويد كه : بخداوندان قرابت و خويشى خود ده حقّ وى را يعنى حقّ خويشان را بايشان ده و با ايشان مبرّت و نيكوئى كن وصلهء رحم بجاى آور و بهر چه با تو رجوع كنند دست ايشان گير و حقّ درويش و راهگذرى « 1 » را بده از آنچه ايشان مستحقّ آنند از زكات و صدقات و نفقات و وجوه برّ و احسان
[ ذلِكَ خَيْرٌ ]
اين « 2 » بهتر است و نيكوتر كسانى را كه وجه خداى يعنى رضاى خداى خواهند و ثواب خداى جويند و ايشان مفلحان و ظفر يافتگان باشند
[ وَ ما آتَيْتُمْ
« 3 »
مِنْ رِباً ]
و آنچه بدهيد از ربا تا بيفزايد و افزون شود در مال مردمان ؛ آن نيفزايد نزديك خداى . گفتهاند كه : مراد به اين رباى حلال است چنان كه هديّهء به كسى دهند تا عوض بيش از آن باز دهد . و گفتهاند كه : رباست كه خداى تعالى آن را حرام كرده است ، اگر كسى مالى بدهد و بيش از آن باز ستاند در آن هيچ خيرى و بركتى نباشد در دنيا ؛ و در آخرت مستوجب عقاب باشد
[ وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ زَكاةٍ ]
و آنچه بدهيد بوجه زكات و به آن رضاى خداى و ثواب او جوئيد آن مال در زيادت گردد و در بركت
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ : « و حقّ درويشان و راهگذريان » .
( 2 ) - در بعضى نسخ : « و آن » .
( 3 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « ابن كثير خواند [ أتيتم مقصورا من الاتيان و هو عبارة عن الفعل ؛ يقال : أتيت بالامر اذا فعلته ، و منه قول الشاعر : و لم يأت ما يأتى من الامر هائبا ؛ يعنى آنچه كنيد از ربا و باقى قرّاء بمدّ خواندند[ آتَيْتُمْ ]من الايتاء و هو الاعطاء ؛ و آنچه دهيد از ربا » .