اين كافران با آنكه چنيناند از شرك و عناد چون در كشتى نشينند و دريا مضطرب شود و بادهاى مخالف جستن گيرد و ايشان بر شرف هلاك شوند و از جان و مال نوميد گردند خداى را بخوانند باخلاص تمام ، و طاعت وى را خالص گردانند و شرك از پيش بر گيرند باز چون خداى تعالى ايشان را نجات دهد و رستگار شوند راست چون باز - نگرى با سر شرك و كفر روند
[ لِيَكْفُرُوا ]
اين چرا كنند ؟ براى آن تا كافر شوند بنعمتهائى كه ما بايشان داديم و تا برخوردار شوند به آنچه كه ايشان را دادهاند و شايد كه لام امر باشد « 1 » بر سبيل تهديد و وعيد يعنى گو كافر شوند به آنچه ما ايشان را داديم و از آن تمتّع و برخوردارى گيرند كه زود بود كه بدانند وقتى كه جزا بايشان رسانند .
آنگه بر سبيل منّت و تذكير نعمت گفت : نمىبينند اينان و نميدانند يعنى اهل مكّه كه : ما مكّه را حرمى كرديم ايمن كه هر كه درين حرم باشد ايمن باشد چنان كه ايشان ايمن بودند از قتل و غارت ، و عربانى كه گرد برگرد مكّه بودند يكديگر را ميكشتند و مال و زن و فرزند يكديگر را مىربودند و بغارت مىبردند ، اى با اين نعمت كه خداى بايشان كرد بخداى كافر ميشوند و بنعمت او ؟ ! و بباطل كه بت است و بتپرستى ايمان مىآرند ؟ ! .
[ سوره العنكبوت ( 29 ) : آيات 68 تا 69 ]
وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جاءَهُ أَ لَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوىً لِلْكافِرِينَ ( 68 ) وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ ( 69 )
و كيست ظالمتر و ستمكارتر از آن كس كه او بر خداى دروغ نهد باضافت قبايح با او و حوالت امر قبيح به دو چنان كه ازيشان حكايت كرد و گفت : و اذا فعلوا فاحشة قالوا وجدنا عليها آباءنا و اللّه أمرنا بها ؛ يا حق را تكذيب كند آنگه كه حقّ بوى آيد « 2 » اى در دوزخ جاى كافران نيست ؟ يعنى درست نگشته است كه دوزخ جاى كافران است تا ايشان
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ وَ لِيَتَمَتَّعُوا ]تا متمتّع و برخوردار باشند به آن نعمت كه بايشان دادهاند ؛ و اين لام غرض است عطفا على قوله[ لِيَكْفُرُوا ]، بعضى دگر گفتند :
لام امر غايب است چنان كه ليفعل زيد ؛ و كلام محتمل است هر دو وجه را » .
( 2 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جاءَهُ ]يا دروغ دارد حقّ را چون به او آيد يعنى محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و كتاب قرآن » .