رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را ميفرمايد كه : بگو اين كافران را : اى مىبينيد و مىشناسيد اگر خداى تعالى شب را بر شما هميشه و دايم گرداند و تا روز قيامت همچنان شب باشد كيست خدائى جز از خداى عزّ و جلّ كه روز روشن آرد بشما ؟ ! تا شما در آن روشنائى تصرّف كنيد در معاش و طلب روزى خود ؛ يعنى هيچكس نباشد كه براى ايشان روز روشن آورد ، اى نميشنويد اين أدلّه يا بيان را ؟ ! و تفكّر و انديشه نميكنيد ؟ ! آنگه هم برين طريق دليل ديگر فرمود و گفت : بگو ايشان را كه : اى ميدانيد شما اگر خداى تعالى روز را بر شما دايم و سرمد و هميشه گرداند هيچ كس هست جز از خداى كه شما را شبى آرد ؟ ! كه در آن شب ساكن گرديد و آرام گيريد و بآسايش مشغول شويد ، هى نمىبينيد و نمىشناسيد ؟ ! كه اين همه نعمتها ازو بر شما از رحمت و كرم و فضل اوست نه باستحقاقى و سابقتى « 1 » كه شما را بوده است . آنگه گفت : و از جملهء رحمت وى بر شما آنست كه براى شما شب و روز آفريده است تا در شب آرام گيريد و بآسايش مشغول شويد ، و در روز طلب فضل او و نعمت او كنيد و تا باشد كه شما شكر نعمت وى كنيد .
در دنيا شب آفريد و روز ؛ براى آنكه دنيا سراى رنج و محنت است تا چون كلفتى و مشقّتى در روز برسد در شب از آن آسايش و راحت يابيد ، و در آخرت شب نباشد براى آنكه آن سراى رنج نيست تا بآسايش شب محتاج باشيد .
[ سوره القصص ( 28 ) : آيات 74 تا 75 ]
وَ يَوْمَ يُنادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ ( 74 ) وَ نَزَعْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً فَقُلْنا هاتُوا بُرْهانَكُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ ( 75 )
و روزى كه ندا كند ايشان را خداى عزّ و جلّ جلاله و گويد : كجااند انبازان من ؛ آنان كه شما دعوى كرديد كه انبازان مناند ؟ حق سبحانه و تعالى اين آيت را مكرّر كرد تا اعلام كند كه « شرك » جمع كنندهترين چيزهاست مر خشم خداى را ؛ چنان كه « توحيد » جمع كنندهترين چيزهاست مر رضاى خداى را ؛ آنگه گفت :
[ وَ نَزَعْنا ]
و ما بيرون آورديم از هر گروهى گواهى و از هر امّتى پيغمبرى كه براى ايشان گواهى دهند به آنچه كرده باشند و گفتهاند كه : اينان گواهان عدل آخرتاند كه هيچ زمانهء ازيشان خالى نباشد
[ فَقُلْنا ]
هامش
( 1 ) - در غالب نسخ : « باستحقاق سابقهء » .