نيست پس از عمّت ابو طالب ، پس معلوم شد ازين وجوه ايمان ابو طالب رحمه اللّه « 1 » .
و مراد به [ هدى ] درين آيت ايمان نيست إمّا طريق ايمان است و إمّا ثواب بر ايمان و إمّا حكم و تسميه ، خداى تعالى ميگويد رسول خود را كه : تو هدايت نتوانى كرد برين وجه كسى را كه دوست دارى ليكن خداى هدايت كند آن را كه خواهد و او عالمتر و داناترست بآنانكه راه يابند .
[ وَ قالُوا إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدى مَعَكَ ]
مفسّران گفتند كه آيت در حقّ حارث بن عثمان ابن نوفل آمد كه او رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را گفت كه : اگر ما متابعت دين اسلام كنيم با تو ؛ بر ما غلبه كنند و ما را از زمين ما كه مكّه است برانند و بر ما غارت و تاراج كنند كه جهانى دشمن تواند و بر خلاف دين تواند ، حق تعالى بجواب ايشان گفت :
[ أَ وَ لَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَماً آمِناً ]
اى نه ما ايشان را ممكّن گردانيديم در حرمى ايمن كه ايشان درين حرم ايمن بودند و گرد بر گرد آن عرب يكديگر را ميكشتند و غارت ميكردند و كس متعرّض ايشان نميشد چون ما ايشان را نگاه داشتيم در وقتى كه كافر و بت - پرست بودند پس چگونه نگاه نداريم در وقتى كه مؤمن و موحّد باشند ؟ !
[ يُجْبى إِلَيْهِ ]
به اين حرم مىآورند و جمع ميكنند « 2 » ميوهها از هر چيزى روزى از نزديك ما ؛ و ليكن بيشترين ايشان نميدانند كه آن روزى از خداست كه اگر دانستندى بترسيدندى
[ وَ كَمْ أَهْلَكْنا ]
بسى كه ما هلاك كرديم از شهرى كه اهل آن شهر بطر گرفته بود در معيشت و نعمت خويش ؛ و طاغى و كافر نعمت گشته ؛ و اين تخويف است اهل مكّه را از سر انجام بد
[ فَتِلْكَ مَساكِنُهُمْ ]
پس اين مسكنها و جايهاى ايشان مسكون نگشت و كس درو آرام
هامش
( 1 ) - پوشيده نماناد كه شيخ بزرگوار ابو الفتوح ( ره ) در تفسير خود بسيار مستوفىتر و مبسوط تر از بيانات ابو المحاسن ( ره ) در اين مورد نسبت بايمان حضرت ابو طالب سلام اللّه عليه بحث كرده و مدّعاى خود را آفتابى نموده است هر كه طالب بحث بيشتر باشد به آن كتاب مراجعه كند ( جلد 4 چاپ اوّل ؛ ص 209 - 212 و جلد 8 چاپ دوّم ص 16 - 20 ) . و همچنين سيّد فخّار موسوى در كتاب الحجّة على الذاهب الى تكفير أبى طالب و مجلسى ( ره ) در تاسع بحار در باب نسبه و احوال والديه ( ص 14 - 33 چاپ امين الضرب ) و ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه و قاضى شوشترى ( ره ) در مجالس المؤمنين الى غيرهم فى غيرها .
( 2 ) - در غالب نسخ : « ميآوردند » و « ميكردند » .