گفت :
[ إِنِّي آنَسْتُ ناراً ]
من آتشى از دور ديدم بروم و زود خبرى بشما آرم و از اهل آتش را بجويم يا پارهء از آن آتش بشما بيارم تا بود كه شما با آن آتش گرم شويد ، موسى عليه السّلام چون بنزديك آتش رسيد آتشى ديد بر سر درختى سبز كه درخت را و برگ او را نمىسوخت و برگ او پژمرده نميشد عجب داشت و آهنگ آن كرد تا آتش را بگيرد آتش از سر درخت ببن « 1 » درخت مىآمد چون به زير درخت رسيد آتش بر سر درخت رفت موسى از آن حال در ميانه فروماند از ميانهء آتش ندا آمد كه : بركت كناد آن را كه در ميان آتش است و آن را كه گرد بر گرد اوست ابن عبّاس و سعيد جبير گفتند : مراد به [ نار ] نور است و مراد به [ من ] خداست جلّ جلاله و معنى [ بورك ] « قدّس » است يعنى مقدّس است و منزّه آنكه درين نور است نه بمعنى مكان و جهت بلكه بمعنى علم و حفظ و بمعنى آنگه موسى را از آنجا ندا كرد و كلام خويش در آنجا آفريد و موسى عليه السّلام از آنجا شنيد . بعضى گفتند در كلام محذوفى است بر تقدير آنكه [ بورك من فى النّار قدرته و سلطانه و آياته ] و گفتند :
[ أَنْ بُورِكَ مَنْ فِي النَّارِ ]
اى [ من فى طلبها ] يعنى موسى مجاهد گفت از ابن عباس كه :
[ من ] زايد است اى بورك فى النّار و فى من حولها و اين وجه ضعيف است « 2 » و وجه ديگر آنكه [ من ] بمعنى ما باشد چنان كه گفت
[ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي ]
و چون مراد باينان فريشتگان باشند به اين تأويل احتياج نباشد و
[ سُبْحانَ اللَّهِ ]
منزّه است آنكه خداى جهانيان است اى موسى منم آن خداى كه عزيز و غالبم آنچه كنم بر وفق ثواب كنم .
[ سوره النمل ( 27 ) : آيات 10 تا 12 ]
وَ أَلْقِ عَصاكَ فَلَمَّا رَآها تَهْتَزُّ كَأَنَّها جَانٌّ وَلَّى مُدْبِراً وَ لَمْ يُعَقِّبْ يا مُوسى لا تَخَفْ إِنِّي لا يَخافُ لَدَيَّ الْمُرْسَلُونَ ( 10 ) إِلاَّ مَنْ ظَلَمَ ثُمَّ بَدَّلَ حُسْناً بَعْدَ سُوءٍ فَإِنِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ ( 11 ) وَ أَدْخِلْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ فِي تِسْعِ آياتٍ إِلى فِرْعَوْنَ وَ قَوْمِهِ إِنَّهُمْ كانُوا قَوْماً فاسِقِينَ ( 12 )
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ : « به پائين » .
( 2 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) اين وجه و وجه ضعف آن چنين ياد شده ( ج 4 چاپ اوّل ؛ ص 147 ؛ س 17 ) : « و گفتند : چنان كه [ ما ] زيادت آرند [ من ] اينجا زيادت آورد و اين تأويل ضعيف است ؛ براى آنكه زيادت [ ما ] معروف است و شايع در كلام عرب و زيادت [ من ] معروف نيست » .