آنگه وصف رحمت و كرم خود كرد و گفت :
[ وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ ]
اگر خداى مؤاخذه كردى مردمان را و بگرفتى بدانچه كردهاند بر پشت زمين هيچ جانورى رها نكردى « 1 » و ليكن بلطف خود تأخير مىكند عذاب را از ايشان تا بوقتى نام برده ابن ابى كثير گفت :
مردى امر بمعروف ميكرد بر كسى ؛ مردى بگذشت او را گفت : رها كن كه ظلم جز ظالمان را زيان ندارد ، ابو هريره بشنيد گفت : دروغ ميگوئى بخدائى كه جان من بامر اوست كه مرغ در آشيان خود بميرد از گرسنگى از ظلم بنى آدم . ابو حمزهء ثمالى گفت : معنى آيت آنست كه خداى تعالى بشومى گناه آدميان باران باز گيرد تا همهء جانوران بميرند
[ فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ ]
پس آنگه كه اجلشان درآيد خداى تعالى ببندگان خويش بيناست ميداند كه كيست كه مستحقّ عذاب است و كيست كه مستحقّ نيست مستحقّان را عذاب كند بر حسب استحقاق .
تمّ المجلّد الثّالث بعون اللّه تعالى و حسن توفيقه « 2 » و أنا أشرع فى تنميق المجلّد الرابع فى يوم الاحد الحادى عشر من شهر صفر ختم بالخير و الظفر لسنة ثلاث و ثمانين و تسعمائة .
هامش
( 1 ) مناسب مضمون آيه سرودهاند :« و لو أخذ اللّه العباد بذنبهم * أعدّ لهم فى كلّ يوم جهنّما »( 2 ) اينجا آخر مجلّد سوم از مجلّدات چهار گانهء دورهء اين تفسير است بر حسب تقسيم مفسّر ( ره ) و اين عبارت عبارت يك نسخه از دو نسخهء متعلق بآستان قدس يعنى كتابخانهء مشهد رضوى است چنان كه در مقدمه ضمن نقل كلام صاحب رياض العلماء ( جلد اول ؛ ص الف ) و همچنين در موضع ديگر ( ص د ؛ س 11 ) به آن نسخه اشاره شده است و در ساير نسخ نيز در هر يكى علامت پايان جلد سوم با تاريخ تحرير و نام كاتب نسخه نوشته شده است چون حاجت بنقل آنها نبود بنقل عبارت نسخهء نامبرده اكتفا شد و السّلام على من اتّبع الهدى .