[ سوره غافر ( 40 ) : آيات 35 تا 37 ]
الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا كَذلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ ( 35 ) وَ قالَ فِرْعَوْنُ يا هامانُ ابْنِ لِي صَرْحاً لَعَلِّي أَبْلُغُ الْأَسْبابَ ( 36 ) أَسْبابَ السَّماواتِ فَأَطَّلِعَ إِلى إِلهِ مُوسى وَ إِنِّي لَأَظُنُّهُ كاذِباً وَ كَذلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَ صُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَ ما كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلاَّ فِي تَبابٍ ( 37 )
آنان كه جدال كردند و ميكنند در ابطال آيات خداى تعالى بىحجّتى و برهانى كه بايشان آمده باشد « 1 » بزرگست دشمنى آن جدال و خصومت ايشان نزديك خداى تعالى و نزديك آنان كه ايمان آوردند
[ كَذلِكَ ]
همچنين كند خداى كه مهر نهد و علامتى و نشانى بر هر دلى كه او متكبّر و گردنكش باشد تا به آن مهر و علامت فرشتگان فرق كنند ميان مؤمنان و منافقان و اين طبع كه مهر است مانع نباشد از ايمان كه اگر مانع باشد اندك و بسيار را مانع باشد و خداى تعالى گفت :
بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْها بِكُفْرِهِمْ فَلا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا
مهر كرد بر دل ايشان ؛ ايشان ايمان نمىآرند الّا اندك ، و دل را صفت كرد بتكبّر براى آنكه موضع تكبّر است و چون دل متكبّر باشد اعضاء ديگر هم « 2 » متكبّر باشد « 3 » فرعون هامان را گفت و هامان وزير او بود كه : اى هامان براى من كوشگى بنا كن بلند تا باشد كه بسبب آن براههاى آسمان برسم و بر خداى موسى پيغمبر مطّلع شوم كه من نيك مىپندارم كه وى دروغ ميگويد و همچنين بياراستند براى وى عمل بد ويرا و بگردانيدند ويرا از راه راست يعنى شيطان اين كرد تا فرعون انكار كرد و با موسى كيد آغاز كرد و كيد او جز در خسارت و زيانكارى و هلاك وى نباشد .
هامش
( 1 ) در غالب نسخ حتى نسخهء قديمى و نسخهء تفسير خطى و چاپى ابو الفتوح ( ره ) : « آمد » .
( 2 ) در نسخهء كتابخانهء دانشگاه كمبريج : « نيز هم » .
( 3 ) ابو الفتوح ( ره ) گفته : « ابو عمرو و ابن عامر خواندند[ عَلى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ ]بتنوين على الصفة و الموصوف و معنى آنكه دل را وصف كرد به آنكه متكبّر است براى آنكه چون دل متكبّر بود همهء اندام متكبّر بود و باقى قراء[ عَلى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ ]بر اضافت قلب با متكبر يعنى بر دل هر كافرى متكبرى جبار » پس معلوم شد كه عبارت متن مبتنى بر قرائت اول است يعنى مبنى بر اين است كه قلب را منوّن بخوانيم و « متكبر » را صفت او بدانيم .