ما وَعَدَنا رَبُّنا حَقًّا فَهَلْ وَجَدْتُمْ ما وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا »
و براى آنكه درين روز هر كس را به امام خود خوانند چنان كه گفت :
« يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ »
و نيز براى آنكه اين ندا كنند : يا أهل الجنّة خلود فلا موت أبدا ، و يا اهل النار خلود فلا موت أبدا ، و آنكه
[ يَوْمَ التَّنادِ ]
بتشديد دال خواند معنى وى رميدن باشد و اين آنگه بود كه اهوال قيامت بينند و زفير دوزخ بشنوند برمند چنان كه شتر رمنده ؛ به هيچ جا نروند و به هيچ جانب الّا كه فرشتگان باشند صف در صف زده بازگردند و بجاى خود باز آيند و ذلك قوله
« وَ الْمَلَكُ عَلى أَرْجائِها »
[ يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ ]
روزى كه برگرديد پشت بر كرده از موقف حساب شما را از خداى « 1 » تعالى هيچ عاصمى و نگاه دارندهء نباشد
[ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ ]
و هر كه خداى او را از راه بهشت گمراه كند و از طريق بهشتش بگرداند وى را در آن روز كس هدايت نتواند كرد و ببهشتش نتواند رسانيد
[ وَ لَقَدْ جاءَكُمْ ]
و بدرستيكه آمد بشما پيش از اين يوسف پيغمبر با حجّتهاى روشن و دليلهاى واضح وهب منبّه گفت : كه فرعون موسى همان فرعون يوسف بود و از عهد يوسف تا بعهد موسى بماند : و گفتهاند : كه فرعون ديگر بود
[ فَما زِلْتُمْ فِي شَكٍّ ]
شما هميشه در شكّ بوديد « 2 » از آنچه يوسف آورد از رسالت و پيغمبرى وى تا چون وى متوفّى شد شما گفتيد كه : هرگز از پس وى خداى پيغمبرى نفرستد « 3 » همچنانكه خداى تعالى آن قوم را بسبب عناد و انكار ايشان خذلان كرد و فرو گذاشت فرو گذارد كسى را كه وى گزافكار باشد ؛ اسراف كند بر نفس خويش و كافر باشد و شرك آورد و شاكّ باشد « 4 » در وحدانيّت وى و نبوّت پيغمبرانش .
هامش
( 1 ) در بعضى نسخ : « از عذاب خداى » .
( 2 ) در بعضى نسخ : « بودى » طبق اصطلاح ابو الفتوح ( ره ) .
( 3 ) در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « نخواهد فرستاد » .
( 4 ) نقل به معناى عبارت ابو الفتوح ( ره ) است و نصّ كلام او اين است : « همچنين اضلال كند خداى بخذلان و حرمان و تخليه آن را كه او مسرف باشد و مشرك و شكاك باشد » .