قتاده گفت
[ عَزْماً ]
اى صبرا ؛ ما او را صبر و شكيبائى نيافتيم و [ عزم ] ارادتى باشد متقدّم بر فعل براى توطين نفس بر فعل .
[ سوره طه ( 20 ) : آيات 116 تا 121 ]
وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبى ( 116 ) فَقُلْنا يا آدَمُ إِنَّ هذا عَدُوٌّ لَكَ وَ لِزَوْجِكَ فَلا يُخْرِجَنَّكُما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى ( 117 ) إِنَّ لَكَ أَلاَّ تَجُوعَ فِيها وَ لا تَعْرى ( 118 ) وَ أَنَّكَ لا تَظْمَؤُا فِيها وَ لا تَضْحى ( 119 ) فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطانُ قالَ يا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَ مُلْكٍ لا يَبْلى ( 120 )
فَأَكَلا مِنْها فَبَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما وَ طَفِقا يَخْصِفانِ عَلَيْهِما مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَ عَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى ( 121 )
ياد كن اى محمّد چون گفتيم ما فريشتگان را كه : اى فريشتگان سجده كنيد مر آدم را ؛ همه سجده كردند مگر ابليس كه او امتناع نمود و سجده نكرد ، ما گفتيم : اى آدم ابليس دشمن تست و دشمن زن تست حوّا ؛ مبادا « 1 » كه شما را بوسوسه از بهشت بيرون آرد آنگه گفت : اى آدم تو رنجه شوى و بدبخت گردى و وجه معيشت تو بكدّ يمين و عرق جبين باشد ؛ اسناد شقاوت بآدم كرد دون حوّا ؛ براى آنكه مراد بشقاوت تعب و رنج است در طلب روزى و نفقه ؛ و اين مردان را باشد نه زنان را ، از آنكه نفقهء زن بر شوهر واجب است . سعيد جبير گفت : آدم عليه السّلام چون به زمين آمد دو گاو فرا پيش او كردند تا به اين دو گاو كشت ميكرد و زمين ميشورانيد و عرق ميريخت از پيشانى خود ؛ و ميگفت : اين آن شقاوت است كه خداى تعالى مرا گفت : فلا يخرجنّكما من الجنّة فتشقى .
[ إِنَّ لَكَ أَلَّا تَجُوعَ فِيها ]
ترا درين بهشت است اين كه تا اينجا باشى گرسنه نشوى و برهنه نباشى و در زمين نه چنين باشد كه آنجا گاه سير باشى و گاه گرسنه ، گاه پوشيده باشى و گاه برهنه .
[ وَ أَنَّكَ لا تَظْمَؤُا فِيها ]
و آنكه تشنه نشوى در بهشت و حرارت و گرما نيابى و اين چهار چيز كه طعام است و شراب و لباس و مسكن كه از آفتاب و سرما نگاهدارد آنست كه مدار كفاف آدمى بر آنست و از آن چارهء نيست .
[ فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطانُ ]
ديو وسوسهء خود بآدم رسانيد يعنى آدم را وسوسه كرد و او را گفت : اى آدم راه نمايم ترا
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ : « نبادا » و در بعضى ديگر : « نبايد » .