او يعنى صورت او و شكل او كه موافق منفعت او باشد ، يا بداد هر چيزى را كه آفريد آنچه او به آن محتاج باشد آنگه او را به آن راه نمود و تحصيل آن بر وى آسان گردانيد . فرعون گفت :
[ فَما بالُ الْقُرُونِ الْأُولى ]
حال أمّتان گذشته و گروهان پيشين چگونه است ؟ - و اين آنگه گفت كه موسى وى را گفت : يا قوم انّى أخاف عليكم مثل يوم الاحزاب مثل دأب قوم نوح و عاد و ثمود و الّذين من بعدهم يعنى حال اينان كه گفتى چيست در شقاوت و سعادت ؟ - موسى گفت : علم ايشان بنزديك خداى منست ؛ و اوست عالم باحوال ايشان ، و علم آن در كتابى نوشته يعنى لوح محفوظ
[ لا يَضِلُّ رَبِّي وَ لا يَنْسى ]
خطا نكند خداى من آن را و برو غلط نشود و ازو ضايع نگردد و فراموش نكند چه او عالم الذّات است ؛ هر چه صحّت معلومى دارد معلوم او باشد « 1 »
[ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْداً ]
آن خداى كه زمين را براى شما فرشى گردانيد تا برو بخسبيد يا گهوارهء تا درو آرام گيريد چنان كه كودك در گهواره آرام گيرد ، و براى شما در زمين راهها پيدا كرد تا درو برويد و بمطالب و مقاصد خود برسيد ، و از آسمان آبى فرو فرستاد يعنى باران آنگه از مغايبه با خبر دادن بنفس خود آمد بر سبيل تعظيم بلفظ جمع ؛ و گفت :
[ فَأَخْرَجْنا بِهِ
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ لا يَضِلُّ رَبِّي ]أى لا يخطى ؛ خطا نكند آن را و اين برو فرو نشود[ وَ لا يَنْسى ]و فراموش نكند و عالم الذّات است و همه معلومات معلوم اوست على كلّ وجه يصحّ أن يكون معلوما » .