قتاده و مقاتل و جمعى از مفسّران گفتند كه : جهودان رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را پرسيدند از حديث أصحاب الكهف و ذو القرنين و روح ، او گفت : سأخبركم غدا ؛ و لم يقل :
ان شاء اللّه ، جبرئيل روزى چند نيامد تا چند روز بود ؟ عكرمه گفت : چهل روز ؛ مجاهد گفت :
دوازده روز ؛ تا مشركان گفتند : انّ ربّ محمّد قد ودّعه و قلاه ؛ چون جبرئيل بيامد گفت :
اى برادر كجا بودى ؟ - كه ما را آرزوى ديدار تو سخت شد ، گفت : يا رسول اللّه ما بندگان مأموريم جز بفرمان خداى كارى نتوانيم كردن اگر گويد : برو ؛ برويم ، و اگر گويد :
مرو ؛ نرويم ، و اين آيت آورد .
[ وَ ما نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّكَ ]
ما جز بفرمان خداى تو فرو نيائيم ؛ او راست آنچه پيش ماست از آخرت و آنچه باز پس گذاشتيم از دنيا ، و آنچه ميانهء اينست از برزخ كه ميانهء دو نفخه باشد ، و آن چهل سال باشد . و ابتداى خلق ما او راست و آجال ما را نهايت به اوست ، و آنچه ميان اين دو است از عمر دنيا ؛ او راست ، و آنچه باقى است از دنيا و آنچه گذشته است و آنچه در ميان اينست از مدّت عمر ما ؛ او راست ، و آنچه پيش ماست و آنچه پس ماست و آنچه ميان اينست يعنى آسمان و زمين و آنچه در ميان آسمان و زمين است اين جمله خداى راست ، و مقدور اوست ، و بأمر و فرمان اوست ، و خداى تو اى محمّد هرگز فراموشكار نبوده است و نباشد تا ترا فراموش كند اگر خواستى كه به تو وحى فرستد درين مدّت فرستادى كه نسيان بر وى روا نيست .
[ رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ]
اوست خداوند آسمان و زمين هر دو ملك و ملك « 1 » وى است ، و آنچه در ميان آسمان و زمين است او راست ، او را پرست و بر عبادت وى صبر كن ، هيچ وى را همنامى ميشناسى و ميدانى ؟ يعنى او را مثلى و نظيرى مىبينى كه او را اللّه خوانند كه قادر باشد بر أصول نعم و فروع نعم تا وى مستحقّ عبادت باشد چنان كه وى است ؟ ! پس چون وى را سميّى و نظيرى نيست وى را عبادت كن كه سزاوار عبادت اوست .
[ سوره مريم ( 19 ) : آيات 66 تا 70 ]
وَ يَقُولُ الْإِنْسانُ أَ إِذا ما مِتُّ لَسَوْفَ أُخْرَجُ حَيًّا ( 66 ) أَ وَ لا يَذْكُرُ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَمْ يَكُ شَيْئاً ( 67 ) فَوَ رَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَ الشَّياطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا ( 68 ) ثُمَّ لَنَنْزِعَنَّ مِنْ كُلِّ شِيعَةٍ أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى الرَّحْمنِ عِتِيًّا ( 69 ) ثُمَّ لَنَحْنُ أَعْلَمُ بِالَّذِينَ هُمْ أَوْلى بِها صِلِيًّا ( 70 )
هامش
( 1 ) - وجه جمع ملك و ملك و فرق آنها را در چند مورد از حواشى ياد كردهايم فراجع ان شئت .