[ سوره النور ( 24 ) : آيه 55 ]
وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً وَ مَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ ( 55 )
وعده داد خداى تعالى آنان را كه ايمان آوردند از شما و عمل صالح كردند كه ايشان را تمكين كند از دين ايشان ، آن دينى كه براى ايشان پسنديد آن را ، و بدل كند ايشان را از پس ترسيدن ايشان امن ؛ يعنى خوف ايشان را بأمن بدل كند تا ايشان در ايمنى مرا پرستند و به هيچ چيز به من شرك نيارند و با من انباز نگردانند در طاعت و عبادت هيچ چيز را ، و هر كه كافر شود پس از آن ايشان فاسقان و بيرون آيندگان باشند از فرمان خداى تعالى .
تا مراد بآيت چيست ؟
جمعى گفتند : مراد جملهء أمّت محمّدند صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه خداى تعالى ايشان را خلفاى أمّتان گذشته كرد چنان كه آدم را خليفهء جانّ كرد و زمين را از ايشان پاك كرد و بديشان داد ؛ چنان كه گفت : و جعلناكم خلائف ؛ و [ خليفه ] آن بود كه از پس گذشته باستد « 1 » و بعضى گفتند كه : مراد صحابهاند كه خلافت كردند بعد از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از أبو بكر و عمر و عثمان و على كه خداى تعالى در عهد ابو بكر بعضى از ولايت عرب بگشاد ، و در عهد عمر بعضى از ولايت عجم ، و در تفسير اهل البيت عليهم السّلام است كه مراد به اين خليفه صاحب الزّمان عليه السّلام است كه خداى تعالى خبر داد بخروج او در آخر الزّمان و او را [ مهدى ] خوانند و أمّت بر خروج او اجماع كردند و خلاف در عين او افتاد و دليل بر صحّت اين قول و فساد قولهاى ديگر آنست كه خداى تعالى وعده داد و [ وعده ] به چيزى باشد كه در حال نباشد و ملّت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقد بود وعده نبود ، و اين در عهد رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بود كه خداى تعالى ملل و شرايع منسوخ كرد و زمين از ديگران برسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم داد پس اين وعده بملّت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نبوده باشد . ديگر آنكه تمكين از دين پسنديده به آن حدّ حاصل نيست كه گفته است ؛ و اين جمله كه گفتيم دليل فساد قول آنان مىكند كه آيت را بر خلاف صحابه حمل كردند . ديگر آنكه
هامش
( 1 ) - « باستد » مخفف « بايستد » است بحذف ياء مطابق سيرهء صاحب اين تفسير ؛ و در بعضى نسخ : « باشد » .