[ إِنَّ فِي ذلِكَ ]
بدرستى كه درين عبرتى و پندى و دليلى و حجّتى هست مر خداوندان عقل را .
أبو هريره از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت كرد كه يؤذينى ابن آدم ؛ فرزند آدم مرا ميرنجاند و روزگار را دشنام ميدهد گو روزگار را دشنام مده كه من روزگارم ؛ او مىپندارد كه حالها روزگار ميگرداند اين خيالست ؛ بيدى الامر أقلّب اللّيل و النّهار ، كار بدست منست ؛ شب و روز را من ميگردانم « 1 » .
[ سوره النور ( 24 ) : آيات 45 تا 47 ]
وَ اللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى بَطْنِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى رِجْلَيْنِ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى أَرْبَعٍ يَخْلُقُ اللَّهُ ما يَشاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ( 45 ) لَقَدْ أَنْزَلْنا آياتٍ مُبَيِّناتٍ وَ اللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ( 46 ) وَ يَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنا ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ ما أُولئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ ( 47 )
خداى تبارك و تعالى بيافريد هر جنبندهء را كه هست از آب ؛ همهء حيوانات « 2 » را از آب آفريد و چون اسم
[ دَابَّةٍ ]
بر عقلا و غير عقلا واقع بود بر سبيل تغليب لفظ
[ مِنْ ]
آورد و گفت :
[ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى بَطْنِهِ ]
بعضى ازين دوابّ آنند كه بر شكم ميروند چون مار و ماهى و كرم « 3 » ، و بعضى آنانند كه بر دو پاى ميروند چون آدميان و پريان و مرغان ، و بعضى آنند كه بر چهار دست و پاى ميروند چون انعام و بهايم و وحوش و سباع ، و براى آن ذكر آن جانوران نكرد كه ايشان بر بيشتر از چهار پاى روند كه حكم ايشان چون منبسط باشند بر زمين حكم چهارپايانست « 4 »
[ يَخْلُقُ اللَّهُ ]
خداى تعالى مىآفريند آنچه ميخواهد و خداى تعالى بر همه چيزى قادر است و توانا .
[ لَقَدْ أَنْزَلْنا آياتٍ مُبَيِّناتٍ ]
ما فرو فرستاديم آياتى مبيّن هويدا و روشن ، و نصب كرديم ادلّهء واضح ، و خداى
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ : « شب را روز ميگردانم و روز را شب ميگردانم » .
( 2 ) - در بعضى نسخ : « و هر حيوانات » .
( 3 ) - كذا در همهء نسخ ؛ و در تفسير خطّى ابو الفتوح ( ره ) و در نسخ چاپى آن « كژدم » .
( 4 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « و براى آن ذكر آن جانوران نكرد كه بر بيشتر از چهارپايها روند كه حكم ايشان در آنگه كه منبسط باشند بر زمين حكم چهارپايانست » و مولى فتح الله ( ره ) گفته : « و مندرج است در تحت اين هر حيوانى كه پايهاى آن از اربع متجاوز است چون عنكبوت ؛ چه اعتماد او در وقت مشى بر اربع است ، و همچنين است هزارپاى » .