مؤمنان همه همچون يك نفساند « 1 » و درين آيت التفاتست از مضمر با مظهر ؛ براى مبالغت را در توبيخ و ملامت . و گفتند : معنى اينست كه : اى مؤمنان چرا شما چون اين شنيديد گمان نيك نبرديد چنان كه مردان مؤمن و زنان مؤمنه بردند بنفس خود ؛
[ وَ قالُوا ]
و گفتند كه : اين دروغى هويدا و ظاهرست .
مفسّران گفتند : مراد به اين ابو ايّوب است و أمّ ايّوب كه چون اين حديث ميرفت و مردم در زبان گرفته بودند أمّ أيّوب أبو أيّوب را گفت : ميشنوى كه مردمان چه ميگويند در حقّ عايشه ؟ - گفت : ميشنوم و ليكن دروغ است تو اى أمّ ايّوب هرگز چنين كارى كنى ؟ - گفت : معاذ اللّه ، گفت : به همه حال عايشه از تو بهتر است آنگه هر دو متّفق شدند و گفتند : هذا افك مبين اين دروغى روشن است
[ لَوْ لا جاؤُ ]
چرا نياوردند برين سخن كه گفتند چهار گواه عادل چنان كه شرع است كه آنكس كه قذف كند و تهمت نهد وى را چهار گواه بايد چون اين چهار گواه نيارند ايشان نزديك حق تعالى دروغزنانند و اين خاصّ است بعايشه كه خداى تعالى برائت ساحت وى شناخت و آن گويندگان را دروغزن دانست و امّا جز او را روا باشد كه كس او را بزنا بيند و چون بگويد ازو چهار گواه خواهند او گواه ندارد و نزديك خداى تعالى دروغزن نباشد .
[ سوره النور ( 24 ) : آيات 14 تا 18 ]
وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فِيما أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذابٌ عَظِيمٌ ( 14 ) إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْواهِكُمْ ما لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ تَحْسَبُونَهُ هَيِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ ( 15 ) وَ لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ ما يَكُونُ لَنا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهذا سُبْحانَكَ هذا بُهْتانٌ عَظِيمٌ ( 16 ) يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَداً إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ( 17 ) وَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآياتِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ( 18 )
هامش
( 1 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « نظيره قوله :وَ لا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْاى اخوانكم و قوله :فَسَلِّمُوا عَلى أَنْفُسِكُمْو قوله عليه السّلام : المؤمنون كنفس واحدة . بعضى ديگر گفتند : معنى آنست كه هلّا ظننتم كما ظنّ المؤمنون بانفسهم خيرا ؛ چرا شما به اين كار همان ظنّ نبرديد كه مؤمنان بخويشتن از خير » .