تباه شدى ؛ بيانش قوله تعالى : لو كان فيهما آلهة الّا اللّه لفسدتا .
[ بَلْ أَتَيْناهُمْ بِذِكْرِهِمْ ]
نه كه ما بايشان آورديم ذكر ايشان يعنى كتابى كه ذكر ايشان و شرف ايشان در آنست چنان كه گفت : و انّه لذكر لك و لقومك ، و گفتند كه : بايشان ذكرى آورديم كه در آرزوى آن بودند و ميگفتند : لو أنّ عندنا ذكرا من الاوّلين ؛ چون آن ذكر بايشان آورديم ايشان از آن ذكر روى بگردانيدند و قبول نكردند
[ أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً ]
يا تو از ايشان خرجى ميخواهى يعنى بر هدايت ايشان اندك مزدى ميطلبى بر قدر خرجى
[ فَخَراجُ رَبِّكَ ]
پس عطاى خداى تو كه بسيار است بهتر است و نيكوتر ، و او نيكوترين روزى دهندگان است .
ابو العلا گفت « 1 » : [ خراج ] آن بود كه بر تو واجب بود إخراج آن از مال ، و [ خرج ] آن باشد كه تبرّع كنى به آن
[ فَخَراجُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ ]
يعنى ثواب او و رزق او اينجا و ثواب او آنجا ترا بهتر است و نيكوتر از عطاى خلق
[ وَ إِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ ]
و تو ايشان را با راه راست دعوت ميكنى و ميخوانى و آن راه دين اسلام است
[ وَ إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ ]
و آنان كه بقيامت ايمان ندارند از آن صراط كه راه حقّ و دين اسلام است بر ميگردند و دور ميشوند .
[ سوره المؤمنون ( 23 ) : آيات 75 تا 80 ]
وَ لَوْ رَحِمْناهُمْ وَ كَشَفْنا ما بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ لَلَجُّوا فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ ( 75 ) وَ لَقَدْ أَخَذْناهُمْ بِالْعَذابِ فَمَا اسْتَكانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما يَتَضَرَّعُونَ ( 76 ) حَتَّى إِذا فَتَحْنا عَلَيْهِمْ باباً ذا عَذابٍ شَدِيدٍ إِذا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ ( 77 ) وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِيلاً ما تَشْكُرُونَ ( 78 ) وَ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ وَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ ( 79 )
وَ هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ وَ لَهُ اخْتِلافُ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ ( 80 )
و اگر ما بر ايشان رحم كنيم و آنچه بايشان است از مضرّت و بيچارگى و بلا دفع
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) قضيّهء مزبور را اينطور نقل كرده : « نصر بن شميّل گفت ابو عمرو بن علا را پرسيدم كه فرقى هست ميان خرج و خراج ؟ - گفت : [ خراج ] آن بود كه بر تو واجب بود اخراج آن از مال ، و [ خرج ] آن باشد كه تبرّع كنى باخراج آن » .