او كه مشتمل است بر آيات ؛ و روا بود كه مراد به « آيات » دلايل و معجزات باشد كه دليل صدق پيغمبران و ائمّه عليهم السّلام كند ، و آنان كه بخداى شرك نيارند و در عبادت كسى را باوى شريك نگردانند
[ وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ
« 1 »
]
و آنان كه بدهند آنچه بدهند و دلهاى ايشان ترسان باشد يعنى آنچه بر ايشان واجب بود از زكات و صدقات و أخماس و كفّارات ، و آنچه واجب نباشد بر ايشان از خيرات ؛ بدهند و ترسند از آنكه نبايد كه از ايشان قبول نكنند ، و گفتند كه : معنى چنين است كه بدهند آنچه دهند و دلهاى ايشان خايف و ترسان بود از آنكه رجوع و بازگشت ايشان با خداى ايشان بود چنان كه أمير المؤمنين على عليه السّلام سه شبانه روز بروز روزه ميداشت و بشب طعام ميداد و ميگفت :
[ لا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُوراً . إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً ]
.
عايشه روايت كرد كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم چنين خواند
[ وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ ما آتَوْا ]
من الاتيان الّذى هو المجىء اى يفعلون ما فعلوا
[ وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ ]
يعنى آنان كه كنند آنچه كنند و دلهاى ايشان ترسان بود ، من گفتم : يا رسول اللّه اينان آنان باشند كه خمر خورند ؛ و زنا كنند و دزدى كنند ؟ و برين أفعال و معاصى از خداى ترسند ؟ - گفت : نه ؟ - آنان باشند كه نماز كنند و روزه
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ ما آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ ]و آنان كه بدهند آنچه بدهند و دلهاى ايشان ترسان بود از آنكه رجوع ايشان با خداى خواهد بودن[ وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ ]و او حال است يعنى در آن حال كه ميدهند ميترسند و اين چنان بود كه أمير المؤمنين عليه السّلام سه شبانه روز بروز روزه ميداشت و بشب طعام ميداد و ميگفت :[ إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُوراً . إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً ]اين قرائت عامّهء قرّاء است .
و عايشه روايت كرد كه رسول عليه السّلام خواند : [ و الّذين يأتون ما أتوا ] من الاتيان الّذى هو المجيىء يعنى يفعلون ما فعلوا[ وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ ]و آنان كه كنند آنچه كنند و دلهاء ايشان ترسان بود . گفت : من گفتم : يا رسول اللّه اينان آنان باشند كه خمر خورند ؟ و زنا كنند ؟
و دزدى كنند ؟ و بر اين افعال و معاصى از خداى ترسند ؟ - گفت : نه ، آنان باشند كه نماز كنند و روزه دارند و صدقه دهند و ميترسند از آنكه مقبول نباشد . و اين قرائت اگر درست شود عامّتر است ؛ بر اعطاء و جز اعطاء برافتد ؛ براى آنكه عرب گويد : أتيت الامر اذا فعلته ، قال :[ و لم يأت ما يأتى من الامر هائبا ]و معنى آيه همانست كه معنى بيت بر اين قرائت ؛ جز كه برعكس ، الّا آنست كه اين قرائت شاذّ است و جز عايشه روايت نكرده است » .