مفسّران گفتند كه : [ اين قرن ] عاد بودند و [ اين پيغمبر ] هود بود ؛ هود قوم خود را گفت كه : خداى را پرستيد كه شما را جز از وى خدائى نيست ، اى شما از خداى نميترسيد كه غير او را مىپرستيد ؟ !
[ قالَ الْمَلَأُ ]
أشراف و سادات قوم او گفتند آنان كه كافر بودند و رسيدن بسراى بازپسين را كه قيامت است بدروغ داشتند و ما ايشان را درين زندگانى دنيا در نعمت انداختهايم تا ايشان در نعمت دنه گرفتند « 1 » گفتند كه :
اين پيغمبر نيست مگر آدمى همچو شما ، از آنچه شما ميخوريد او نيز مىخورد ، و از آن شراب يعنى آب كه شما مىآشاميد مىآشامد ، يعنى او فريشته نيست كه از طعام و شراب مستغنى باشد بلكه او نيز همچون شما محتاج است بطعام و شراب ؛ پس او چگونه پيغمبر باشد ؟ !
[ وَ لَئِنْ أَطَعْتُمْ ]
و اگر چنان باشد كه شما فرمان بريد آدمى را مانند شما بحقيقت كه شما عظيم خاسر و زيانكار باشيد .
[ سوره المؤمنون ( 23 ) : آيات 35 تا 40 ]
أَ يَعِدُكُمْ أَنَّكُمْ إِذا مِتُّمْ وَ كُنْتُمْ تُراباً وَ عِظاماً أَنَّكُمْ مُخْرَجُونَ ( 35 ) هَيْهاتَ هَيْهاتَ لِما تُوعَدُونَ ( 36 ) إِنْ هِيَ إِلاَّ حَياتُنَا الدُّنْيا نَمُوتُ وَ نَحْيا وَ ما نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ ( 37 ) إِنْ هُوَ إِلاَّ رَجُلٌ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً وَ ما نَحْنُ لَهُ بِمُؤْمِنِينَ ( 38 ) قالَ رَبِّ انْصُرْنِي بِما كَذَّبُونِ ( 39 )
قالَ عَمَّا قَلِيلٍ لَيُصْبِحُنَّ نادِمِينَ ( 40 )
اى اين پيغمبر شما را وعده ميدهد كه شما چون بميريد و در زير خاك خاك گشته باشيد و استخوان شده ؛ شما را زنده گردانند و از گورها بيرون آرند ؟ !
[ هَيْهاتَ هَيْهاتَ ]
چه دور است و بغايت دور است آنچه شما را وعده ميدهند ، و شايد
[ هَيْهاتَ ]
در موضع مصدر باشد يعنى دورى باد و دور مر آن را كه شما را وعده ميدهند
[ إِنْ هِيَ ]
نيست زندگانى مگر زندگانى دنياى ما ؛ اينكه ما در آنيم مىميريم و زنده ميشويم
هامش
( 1 ) - در برهان قاطع گفته : « دنه بفتح اوّل و ثانى نام زنى است ، و بمعنى نعمت دنيوى ، و شادى و صدا و ندا و زمزمه از غايت خوشحالى هم هست ، و بعضى گويند : دنه صدا و آواز خوانندگى زنان مطربه است ، و دنه گرفته : متكبّر و ناسپاسى كنندهء نعمت إلهى باشد ، و بمعنى خوشحال و شادمان هم هست و تند به راه رونده و دونده را نيز گفتهاند » پس « دنه گرفتن » به فارسى همان معنى بطر است در عربى يعنى طغيان به جهت وفور نعمت چنان كه از عبارت برهان صريحا برميآيد .