باران كه سبب معاش است و [ غفلت ] ذهاب المعنى عن النّفس باشد و مرجع اين با نفى علم بود
[ وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً ]
و ما فرو فرستاديم از آسمان آبى باندازهء يعنى آب باران چون از آسمان فرود آورديم باندازهء حاجت ؛ به زمين فرو برديم تا بوقت خود از چشمه و كاريز بيرون مىآيد ، چه آبهاى زمين جمله از آسمان است . و ما آن را در زمين ساكن گردانيديم تا بر حسب احتياج و بتدريج از زمين بيرون مىآيد ، و چنان كه آن آب را از آسمان آورديم توانيم و قادريم بر آنكه اين آب را ببريم تا اين خلقان همه از تشنگى بميرند و زمين همه خراب گردد .
[ فَأَنْشَأْنا لَكُمْ ]
پس ما بيافريديم براى شما بسبب اين آب بوستانها از درختان خرما و انگور ، شما را در آن بوستانها ميوههاى بسيار است از هر نوعى و صنفى ، و تخصيص خرما و انگور براى آن كرد كه ميوهء اهل حجاز خرما باشد و ميوهء أهل طايف انگور ؛ چيزى گفت با ايشان كه ايشان آن را شناختند و ديگر آنكه اين دو نوع ميوه را ذخيره توان نهاد و خشك توان كرد و از وى دوشاب و غير آن توان گرفت ، و شايد كه تخصيص وى براى تفضيلش باشد و آن را نشناسند « 1 »
[ وَ مِنْها تَأْكُلُونَ ]
و شما از آن ميوهها ميخوريد يعنى چيزى نيست كه شما را در آن شكّى باشد و آن را نشناسيد ، و درختى ديگر آفريديم كه از طور سينا برمىآيد و آن درخت زيتون است و آن كوه را « سينا » براى آن خوانند كه كوهى مبارك است و معنى « سينا « 2 » » بركت باشد معمر گفت :
طور سينا كوهى باشد كه برو درختان بسيار باشد و اين آن كوه است كه موسى عليه السّلام با خداى برو مناجات كرد ميان مصر است و أيله « 3 » مقاتل گفت : اين كوه را براى آن تخصيص كرد بزيتون كه اوّلين كوهى كه زيتون رويانيد طور بود ، و گفتند كه : اوّلين درختى كه
هامش
( 1 ) - در يك نسخه : « بشناسيد » و در ديگرى : « كه بشناسيد » .
( 2 ) - در مراصد الاطلاع گفته : « و طور سينا بكسر السين و قرىء بفتحها و هو ممدود جبل بقرب ايلة و هو جبل أضيف الى سينين و سينين بحر » .
( 3 ) - در مراصد الاطلاع گفته : « ايلة بالفتح مدينة على ساحل بحر القلزم ممّا يلى الشّام قيل : هى آخر الحجاز و اوّل الشام و هى مدينة اليهود الذين اعتدوا فى السّبت ، و اليها يحتاج حجّاج مصر ، و أيلة موضع برضوى و هو جبل ينبع بين مكّة و المدينة » .
و در منتهى الارب گفته : « ايله بالفتح كوهى است ميان مكّه و مدينه نزديك ينبع ، و شهريست ميان ينبع و مصر و عقبهء آن مشهور است » .