تقديم كرد كه آن مقدّم بود و اوّل آن را خراب كردند و گفتند : آنچه نفيستر باشد بازپس دارند چنان كه گفت : و منهم سابق بالخيرات . و نيز و او اقتضاى تربيت نكند .
آنگه صفت مساجد كرد به آنكه ذكر خداى درو بسيار كنند .
[ وَ لَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ ]
و خداى تعالى نصرت كند آن را كه دين خداى را نصرت كند و پيغمبر او را يارى دهد و خداى تعالى تواناى با عزّت و منعت « 1 » است كس برو غالب نيايد وى بر همه كس غالب آيد
[ الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ ]
آنان كه نصرت كنند دين خداى را آنانند كه اگر ما ايشان را تمكين كنيم در زمين نماز بپاى دارند و زكات بدهند و أمر معروف كنند و نهى از منكر . قتاده گفت : اينان أصحاب رسولاند . ابو العاليه گفت : أهل پنج نمازند . [ تمكين دادن ] آن باشد كه فعل با آن درست باشد از قدرت و آلت و نصب دلالت و صحّت و سلامت و جز آن
[ وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ ]
و عاقبت كارها و بازگشت و سر انجام آن همه با خداست ، و مرجع آن با حكم و تقدير اوست ؛ محمّد باقر عليه السّلام گفت « 2 » : مائيم اين جماعت كه خداى تعالى صفت ايشان كرد .
[ سوره الحج ( 22 ) : آيات 42 تا 45 ]
وَ إِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ عادٌ وَ ثَمُودُ ( 42 ) وَ قَوْمُ إِبْراهِيمَ وَ قَوْمُ لُوطٍ ( 43 ) وَ أَصْحابُ مَدْيَنَ وَ كُذِّبَ مُوسى فَأَمْلَيْتُ لِلْكافِرِينَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كانَ نَكِيرِ ( 44 ) فَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها وَ هِيَ ظالِمَةٌ فَهِيَ خاوِيَةٌ عَلى عُرُوشِها وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصْرٍ مَشِيدٍ ( 45 )
اگر ترا اى محمّد تكذيب ميكنند و بدروغ ميدارند اين كافران ؛ پيش از ايشان قوم نوح نوح را بدروغ داشتند ، و عاد هود را ، و ثمود صالح را ، و قوم ابراهيم ابراهيم را ،
هامش
( 1 ) - در منتهى الارب گفته : « هو فى عزّ و منعة محرّكة و يسكّن يعنى او در ارجمندى است و با خود حمايت كنندگان و پشتى دهندگان دارد ؛ و يقال : هو فى عزّ منيع اى فى عزّ و منعة » .
( 2 ) - اين روايت در اين مورد از تفسير ابو الفتوح ( ره ) نقل نشده است و گمان ميكنم در جاى ديگر آن نيز نباشد زيرا بناى ابو الفتوح ( ره ) بر نقل اين قبيل اخبار نبوده است الّا قليلا .