و خداى تعالى هدايت كند و راه نمايد آن را كه خواهد از آن كسانى كه داند كه ايمان خواهند آوردن ، يا لطف كند به آنكه داند كه لطف وى را سود خواهد كردن .
[ سوره الحج ( 22 ) : آيات 17 تا 18 ]
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا وَ الصَّابِئِينَ وَ النَّصارى وَ الْمَجُوسَ وَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ( 17 ) أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ الْجِبالُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَابُّ وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَ كَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذابُ وَ مَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ ما يَشاءُ ( 18 )
آنان كه ايمان آوردند و بگرويدند و ما را باور داشتند و آنان كه جهود شدند و صابيان كه از دينى بدين ديگر شدند « 1 » و ترسايان و گبران و آنان كه بخداى شرك آوردند و بتان را با وى در خدائى شريك كردند
[ يَفْصِلُ
« 2 »
]
خداى ميان ايشان جدا گرداند روز قيامت ، و حكم كند ميان محقّ و مبطل ، و ممتاز گرداند ايشان را از يكديگر ؛ محقّان را بسفيد روئى و مبطلان را بسياهروئى ، و خداى تعالى بر همه چيزى گواه است و از همه چيز آگاه . قتاده گفت اندرين آيت : دينها پنج است أربعة للشّيطان و واحد للرّحمن ؛ چهار ديو راست و يكى خداى را ؛ آنچه خداى راست مسلمانى است و آنچه ديو راست اين چهار گانه است ؛ جهودى و ترسائى و گبرى و مشركى . آنگه گفت :
صابيان نوعى باشند از ايشان .
[ أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ ]
اى « 3 » نمىبينى و نميدانى « 4 » كه خداى را سجده ميكنند هر كه در آسمان و هر كه در زمين است آنان كه عقلايند سجدهء ايشان بر حقيقت است و
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « و آنان كه صابى شدند ؛ بيان كرديم صابى را در سورة المائده » پس طالب تحقيق بسوره مائده رجوع كند .
( 2 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « [ در فصل ] دو قول گفتند يكى آنكه حكم كنيم من تولهم :
الحاكم الفصّال و ديگر آنكه تميز كنيم و فرق كنيم ميان ايشان تا محقّ از مبطل پديد آيد بخلق ضرورى و آنكه روى محقّ سفيد كنم و روى مبطل سياه تا مردمان ميان ايشان فرق كنند بضرورت و فصل فرق و تميز باشد ميان حق و باطل به آنكه از يكديگر جدا شود » .
( 3 ) - يعنى آيا .
( 4 ) - عطف تفسير براى اشاره به آنست كه رؤيت در اينجا بمعنى علم است چنان كه ابو الفتوح ( ره ) گفته است .