خوانند به اين آيت تمسّك كنند و گويند كه : زلزلهء قيامت معدوم است و خداى تعالى آن را
[ شَيْءٌ ]
خوانده است .
[ يَوْمَ تَرَوْنَها ]
روزى كه زلزلهء قيامت بينيد در آن روز هر زنى شير دهندهء
[ كُلُّ مُرْضِعَةٍ
« 1 »
]
مشغول گردد از آنچه وى را شير ميدهد يعنى از هيبت و ترس فرزندش با ياد نيايد و پرواى وى ندارد و ازو مشغول گردد ، و هر زنى كه آبستن باشد بار خود را بنهد و بچّه بيندازد از شدّت و سختى آن روز ، و مردمان را مستان بينى از ترس و دهشت و خوف ؛ و ايشان مستان نباشند و ليكن عذاب خداى تعالى سخت است از سختى آن چون مستان باشند .
در خبرست كه اين دو آيت در جنگ بنى المصطلق فرود آمد در شب و ايشان قبيلهءاند از بنى خزاعه و مردم درين شب در راه رو « 2 » بودند رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بفرمود تا بانگ كردند مردم بايستادند رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اين آيتها بر مردمان خواند و مردمان همه بگريستند و هيچ وقت چندان نگريستند كه آن شب ، چون روز شد كس زين از پشت اسب فرو نگرفت و خيمه نزد ، و ديگ طعام نپخت ، بعضى ميگريستند و بعضى دلتنگ نشسته بودند رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : ميدانيد كه آن روز چه روز خواهد بودن ؟ - گفتند : خدا و رسول خداى عالمترند ، گفت : آن روز خداى تعالى آدم را گويد : برخيز و از فرزندانت گروهى دوزخى را بدوزخ فرست ؛ او برخيزد از هر هزار نهصد و نود نه را بدوزخ
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « و اين عبارت است از شدّت و سختى آن روز نه آنكه آنجا حامل و مرضعى باشد » .
مولى فتح الله ( ره ) در منهج الصّادقين گفته : « و ايثار[ مُرْضِعَةٍ ]بر مرضع به جهت دلالت است بر آنكه دهشت زلزلهء قيامت بر وجهى باشد كه مرضعه در حال ارضاع كه آن وضع ثدى است در فم مرتضع نزع ثدى نمايد و او را واگذارد چه مرضعه زنى را گويند كه پستان در دهن كودك نهاده باشد و وى را شير دهد و [ مرضع ] زنى كه از شأن او باشد كه شير دهد و اگرچه مباشرت نكند » ابو الفتوح ( ره ) در تفسير خود بيشتر از مولى فتح اللّه ( ره ) نسبت به اين كلمه بحث كرده است هر كه طالب باشد به آن جا مراجعه كند .
( 2 ) - در بعضى نسخ : « بر راه رو » و در بعضى ديگر : « بر راه » و مراد آنست كه مردم راه مىپيمودند و در حركت و سير بودند بقرينهء عبارت « ايستادند » در ذيل كلام .