و نيز ياد كن اى محمّد آن زن را كه خود را نگاه داشت و پارسا شد يعنى مريم عليها السّلام ؛ ما از روح خود درو دميديم و او را و پسر او را عيسى عليه السّلام آيتى و معجزتى و دلالتى گردانيديم عالميان را
[ إِنَّ هذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً واحِدَةً
« 1 »
]
بدرستى كه اين أمّت أمّت شماست ، مجاهد گفت يعنى اين دين مسلمانى دين شماست در آن حال كه يكى است و درو هيچ خلافى نيست و من خداى شماام مرا پرستيد و عبادت براى من كنيد ؛ آنگه گفت :
[ وَ تَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ ]
كار خود در دين پاره پاره كردند در ميان خويش يعنى در دين مختلف شدند و هر يكى طريقى و ملّتى نهادند آنگه بر سبيل تهديد گفت :
[ كُلٌّ إِلَيْنا راجِعُونَ ]
همه با ما خواهند آمدن و رجوع همه با ما خواهد بودن ؛ جزاى هر يك بسزا بدهيم و هر كه وى با حقّ باشد و كردار نيكو كند و مؤمن باشد سعى او را و رنج او را كفران نباشد و ضايع نشود بلكه مشكور بود و بموقع قبول افتد و ما عمل او را براى او نويسيم تا برو عرضه كنيم و او را بر آن جزا دهيم و ثواب .
[ وَ حَرامٌ عَلى قَرْيَةٍ ]
و حرام است بر شهرى و ديهى كه ما اهل آن را هلاك كرديم كه بازآيند و بعضى گفتند كه : [ حرام ] بمعنى واجب است يعنى واجب است بر اهل شهرى كه ما آن را هلاك كرديم كه بازنيايند يعنى هلاك شدگان ما هرگز بازنيايند . زجّاج گفت كه : معنى آنست كه : حرام است بر أهل شهرى كه ما هلاك كرده باشيم قبول عمل ايشان براى آنكه ايشان بازنيايند و توبه نكنند .
جابر الجعفى گفت : از باقر عليه السّلام حديث رجعت پرسيدم اين آيت برخواند .
و به اين آيت « 2 » استدلال توان كردن بر صحّت رجعت ؛ براى آنكه ظاهر آيت اينست
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ وَ إِنَّ هذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً واحِدَةً ]مجاهد و حسن گفتند :
مراد بامّت دين است يعنى اين دين مسلمانى دين شماست و اصل امّت جماعتى باشند على دين واحد او مقصد واحد .[ واحِدَةً ]يك امّت يعنى يك ملّت و يك دين چه هر دين كه جز اسلام است باطل و نصب امّت بر حال است و عامل در او معنى [ هذه ] است كقوله تعالى :[ وَ هذا بَعْلِي شَيْخاً ]و ابن ابى اسحق خواند امّة واحدة برفع على تقدير : و هى امّة واحدة » .
( 2 ) - مولى فتح اللّه ( ره ) در ذيل اين آيه بيانات مبسوطى نسبت برجعت ياد كرده و در آخر گفته : « و در احاديث صحيحه آمده كه : هر مؤمنى آرزوى لقاى امام زمان صلوات اللّه عليه را داشته باشد و تمنّاى وى آنكه در خدمت وى بشربت شهادت مشرّف شود حق تعالى او را زنده گرداند و بتمنّائى كه داشته برساند .
و مصدّق وقوع رجعت است در دنيا اينكه حق تعالى خروج يأجوج و مأجوج را در دنيا كه علامت قرب قيامت است غايت آيت مذكوره گردانيد و فرمود كه[ حَتَّى إِذا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَ مَأْجُوجُ ]» .