و عذاب ايشان را بظلم نباشد بلكه بعدل باشد و بسبب آن كفر و ظلمى باشد كه در دنيا آورده باشد و كرده .
در خبرست كه اهل دوزخ سالهاى بسيار از گرسنگى فرياد كنند ايشان را طعامى آرند از ضريع و آن نوعيست از خار كه آن را اشتر خواره « 1 » گويند از آتش تا از آن بخورند آنگه تشنگى بر ايشان غالب شود و سالهاى بسيار فرياد كنند از تشنگى پس كأسى بدست ايشان دهند از آبى تافته به آتش دوزخ چون بنزديك روى خود برند گوشت روى ايشان در آنجا افتد از گرمى چون باز خورند همهء امعاى ايشان پاره پاره شود چنان كه فرمود
« وَ سُقُوا ماءً حَمِيماً فَقَطَّعَ أَمْعاءَهُمْ »
.
[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 71 تا 72 ]
قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَنْفَعُنا وَ لا يَضُرُّنا وَ نُرَدُّ عَلى أَعْقابِنا بَعْدَ إِذْ هَدانَا اللَّهُ كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّياطِينُ فِي الْأَرْضِ حَيْرانَ لَهُ أَصْحابٌ يَدْعُونَهُ إِلَى الْهُدَى ائْتِنا قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدى وَ أُمِرْنا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعالَمِينَ ( 71 ) وَ أَنْ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ اتَّقُوهُ وَ هُوَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ ( 72 )
آيت عامّ است در جملهء كفّار كه مسلمانان را دعوت كردند با عبادت اصنام گفت كه : بگو ايشان را كه : آيا همهء ما بقول شما و دعوى شما ترك خداى كنيم كه آفريدگار ما و شما و جملهء خلايق است و نفع دهنده و سود كننده است پرستش او در دنيا و آخرت و بخوانيم و بپرستيم بدون خداى چيزى را كه ما را نفع نكند و مضرّت نكند و بر سود و زيان ما قادر نباشد ؟ ! اگرش پرستيم سود نتواند كرد و اگر رها كنيم زيان نتواند كرد ، استفهام است بر سبيل انكار يعنى هرگز نخوانيم و نپرستيم و همچنين بگوى كه :
هرگز بود كه ما را باز گردانند يا باز گرديم بر همان عقب كه آمده باشيم پس از آنكه
هامش
( 1 ) - در برهان قاطع گفته « اشترخوار با واو معدوله بمعنى اشترخار است كه خارشترى باشد ، و بعضى گويند : نوعى از مار است كه آن را اشتر خوار ميگويند ، و گنه را نيز گفتهاند و آن جانورى است كوچك و خونخوار كه بر بدن شتر و گاو و خر و گوسفند بچسبد و خون از بدن آنها بمكد » و نيز در آن گفته : « شتر خار نام نوعى از خار باشد كه شتر آن را برغبت تمام خورد » .