هيچ جنبندهء نيست در زمين و هيچ پرندهء در هوا كه مىپرد به دو بال خويش الّا كه ايشان گروهاناند مانند شما مخلوق و مرزوق ، آفريده و روزى خواره ، و هر صنفى مشتمل بر عدد بسياراند ؛ نر و ماده متوالد و متناسل ، چنان كه در خلق شما حسن تقدير و لطف تدبير دليل است بر آنكه شما را خالقى و صانعى هست و در هيچ صنعى نيست الّا كه متأمّل و ناظر را دليل است بر آنكه او را خالقى و صانعى و مدبّرى هست قادر و عالم و حىّ و موجود حاصل بر صفات كمال ، بعضى گفتند كه : معنى آيت اين است كه : همه همچون شما زندهاند و همچون شما بميرند و همچون شما زنده شوند براى انتصاف و اعواض تا حقّ هر صاحب حقّى بوى رسد و هيچ مظلومى را بر ظالمى حقّى نماند چنان كه رسول صلّى اللّه عليه و آله گفت : انّ اللّه تعالى ينتصف من الشّاة القرناء الى الشّاة الجمّاء .
در خبرست كه چون خلايق را در موقف عرض بدارند بساط عدل بگسترانند و ترازوى عدل بياويزند و منادى ندا كند از قبل حقّ : هر مظلومى كه حقّى دارد بر ظالمى برخيزد و داد خود از او بخواهد بعزّت من كه اگر امروز مثقال ذرّهء ظلم ظالمى بر مظلومى برود آن ظلم من كرده باشم ، آنگه خداى تعالى جملهء حيوانات را كه برو عرض دارند تا بر يكديگر عوض خواهند همه را زنده كند و جمع كند و انتصاف كند ميان ايشان آنگه ايشان را گويد كه : خاك شويد خاك شوند ، چون كافران بينند تمنّاى آن حال كنند ؛ گويند :
« يا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً »
و اين دليل است بر آنكه ثواب منقطع باشد و در ميرانيدن حيوانات روز قيامت المى بايشان نرسد تا عوض لازم آيد از آنكه خداى تعالى قادر است از آنكه فرمود كه
[ ما فَرَّطْنا ]
هيچ تقصير نكرديم ما در كتاب يعنى لوح محفوظ ؛ و نظيره
« وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ »
ما در قرآن از بيان احكام و حلال و حرام و قصص و امثال و مواعظ و اخبار هيچ تقصير نكرديم بهرى مجمل و بهرى مفصّل ؛ آنچه مجمل است بيانش بتفصيل رسول صلّى اللّه عليه و آله باز گذاشتيم كه :
ما آتاكم الرّسول فخذوه و ما نهاكم عنه فانتهوا ، و آنچه متشابه است بيانش با علماء امّت تفويض كرديم
« وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ »
از احتجاج بر هر فرقه از فرق ضلالت هيچ باز نگذاشتيم الّا كه درين كتاب بيان كرديم آنچه حجّت است اهل حق را