و بهر چه نيكو باشد عقلا و شرعا ، روايت كردهاند كه : رسول صلّى اللّه عليه و آله گفت : چون اين آيت آمد جبرئيل عليه السّلام مرا گفت : درين آيت كه
[ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ ]
معنى آنست كه « ان تصل من قطعك ، و تعطى من حرمك ؛ و تعفو عمّن ظلمك ، » و شاعرى اين معنى نظم كرده است و گفته :
مكارم الاخلاق فى ثلاثة * من كملت فيه فذا كلّ الفتى
اعطاء من يحرمه و وصل من * يقطعه و العفو عمّن اعتدى
جعفر صادق عليه السّلام گفت كه : خداى تعالى بمكارم اخلاق فرموده و در قرآن هيچ آيتى نيست جامعتر مكارم الاخلاق را ازين آيت و رسول صلّى اللّه عليه و آله فرمود : كه بعثت لا تمّم مكارم الاخلاق ، و بعضى از زنان رسول صلّى اللّه عليه و آله گفتند : مكارم الاخلاق ده چيز است آنكه راست گويد ، و مسلمانان را راست گوى داند ، و سائل را عطا دهد ، و مكافات بنيكوئى كند ، و صلهء رحم كند ، و اداى امانت كند ، و همسايه را حرمت دارد ، و رفيق را بانباز « 1 » گيرد ، و مهمان را طعام دهد ، و سر همهء مكارم الاخلاق شرم داشتن است ، آنگه فرمود كه :
[ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ ]
از جاهلان روى بگردان و با ايشان مخالطت مكن ، و اگر سفيهى بسفاهت و بيخردى ترا برنجاند در مكافات او مكوش ، بعضى مفسّران گفتند كه : مراد ابو جهل است و اصحاب او و آنگه بآيت قتال منسوخ شد .
[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيات 200 تا 203 ]
وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ( 200 ) إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ ( 201 ) وَ إِخْوانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الغَيِّ ثُمَّ لا يُقْصِرُونَ ( 202 ) وَ إِذا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قالُوا لَوْ لا اجْتَبَيْتَها قُلْ إِنَّما أَتَّبِعُ ما يُوحى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي هذا بَصائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَ هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ( 203 )
و اگر به تو رسد از شيطان نزغى و وسوسهء بر خلاف آنچه ترا فرمودهاند و ترا شيطان دعوت كند با فساد و تباهى ؛ خطاب با پيغمبر است و مراد امّت اواند از آنكه بدليل معلوم
هامش
( 1 ) در بعضى نسخ و در تفسير ابو الفتوح : « با پناه » .