اعوان او از فرشتگان عذاب كه جان ايشان قبض كنند و بدوزخ برند و اين فرشتگان ايشان را گويند كه : كجا رفتند آن معبودان شما كه ايشان را بدون خداى مىپرستيديد و عبادت ميكرديد ، و اين سخن ايشان را بر سبيل توبيخ و ملامت گويند ايشان جواب دهند و گويند كه : ايشان از ما گم شدند در وقت آنكه ما را حاجت است بفرياد رسى ؛ آنگه بر آنچه كرده باشند پشيمان شوند و گواهى دهند و اقرار آرند بر نفس خويش به آنكه ايشان كافر بودند بخداى و اين اعتراف و پشيمانى ايشان را سود ندارد ؛ از آنكه در وقتى پشيمان شدند و اعتراف آوردند كه وقت آن نبود .
[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيه 38 ]
قالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ فِي النَّارِ كُلَّما دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَها حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيها جَمِيعاً قالَتْ أُخْراهُمْ لِأُولاهُمْ رَبَّنا هؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ قالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ ( 38 )
خداى تعالى جلّ جلاله روز قيامت گويد كافران را كه : شما نيز در ميان گروهى رويد از كافران كه پيش از شما بودند و بگذشتند از ديوان و آدميان و بدوزخ رسيدند يعنى چون ايشان كافر بودند و بدوزخ شدند ، شما را نيز حكم همين است كه بدوزخ شويد كه هم طريقه و هم ملّت ايشان بودهايد در دنيا چون در دنيا بايشان اقتدا كردهايد و بر ولاى ايشان بودهايد در عذاب كشيدن و زقّوم چشيدن نيز يار ايشان باشيد آنگه حال ايشان چنان باشد كه هر گه كه گروهى از ايشان در دوزخ شوند امثال خود را و مقتدايان خود را بينند كه در دنيا بايشان اقتدا كرده باشند و بايشان گمراه شده ايشان را لعنت كنند ؛ مشركان مشركان را لعنت كنند و جهودان جهودان را ؛ و ترسايان ترسايان را نفرين كنند همچنين تا در دوزخ به يكديگر رسند و جمع شوند ، آخرينان و باز پسينان اوّلينان و پيشينيان را گويند ، اذناب و پس روان ارباب و پيش روان گويند ، اتباع و سفله رؤسا و مقدّمان را گويند ، اهل آخر الزّمان قوم اوائل را گويند : بار خدايا « 1 » اين جماعت
هامش
( 1 ) نص عبارت ابو الفتوح ( ره ) ضمن بيانات مفصلهء در اينجا از تفسير خود اين است ( ج 2 چاپ نخست ؛ ص 390 ) : ( بقيه در صفحهء بعد )