معنى آنست كه « تماما على المحسنين » و عبد اللّه مسعود خوانده است « تماما على الّذين أحسنوا » يعنى ما موسى را كتاب داديم تا تمام نعمت بود بر محسنان كه موسى عليه السّلام از ايشان بوده است تا تفصيلى و بيانى باشد هر چيزى را كه موسى و قومش به آن محتاج بودند در شرع ، و هدايتى و رحمتى يعنى بيانى و حجّتى و لطفى بود مر ايشان را تا باشد كه بجزاى خداى خود بر اعمالى كه كرده باشند ايمان آرند و [ جزا ] را [ لقا ] خواند براى تعظيم و تفخيم شأن او را ؛ براى آنكه جزا در سرائى باشد كه تولّاى آن در دست قدرت او باشد آنگه گفت :
[ وَ هذا كِتابٌ ]
و اين كتابى است يعنى قرآن كه ما آن را فرو فرستاديم كتابى مبارك و با خير و بركت و فرخندگى و خجستگى داديم و ثابت كرديم ، مر اين كتاب را متابعت كنيد و از خداى تبارك و تعالى بترسيد و از معاصى وى اجتناب كنيد تا باشد كه مستحقّ رحمت او شويد ، و اين رجا با بنده راجع باشد يعنى بر اميد و رجاى رحمت خداى متابعت قرآن كنيد و از معاصى اجتناب نمائيد و مكلّف هميشه بايد كه ميان خوف و رجا باشد و تكليف اين اقتضا كند و خوف بسبب ترك معاصى و قبايح باشد و رجا بسبب امتثال اوامر و اختيار طاعات بود و [ أن تقولوا ] و ما قرآن را براى آن فرستاديم تا شما نگوئيد كه : كتاب توراة و انجيل بود كه بر [ طائفتين ] يعنى دو گروه فرو فرستادند پيش از ما كه ايشان جهودان و ترسايانند و ما از درس و خواندن ايشان مر آن كتاب را غافل بوديم و ندانستيم چنان كه ايشان ميخواندند ما نتوانستيم خواندن و ما را كتابى نبود تا بخوانيم ، خداى تعالى به اين آيت حجّت بر كافران عرب گرفت و گفت : من اين كتاب را براى آن فرستادم تا عرب نگويند كه : اهل كتاب را كتاب دادند و ما را ندادند اگر بما خير خواستندى ما را نيز كتاب دادندى چه همان تكليف كه ايشان را هست ما را نيز هست و نيز از بهر آن فرستاديم تا شما نگوئيد كه : اگر ما را كتاب فرستادندى ما راه راست يافتهتر بوديمى از جهودان و ترسايان باستدلال به آن و استخراج ادلّه و تمسّك بدان كتاب پس آنها كه اين تمنّا ميكردندى و اين آرزو ميخواستندى ايشان را گفت : بدرستى كه بشما آمد از خداى شما حجّتى و دلالتى و لطفى كه مؤدّى بود به حق ، و مراد به [ هدى ] بيان و لطف است ، آنگه گفت : كيست ظالمتر و گناهكارتر از آنكس كه بدروغ دارد