و كسوه كنيد ميانه نگاه داريد چنان كه اسراف و تقصير نباشد و تخصيص مال يتيم كرد اگرچه مال جملهء خلايق بىطيب نفس ايشان بر غيرى حرام بود مگر مال كافران كه در معرض غنيمت باشد از براى آنكه يتيمان بىپدر و بىناصر باشند ؛ و از آنجا كه ايشان را يارى و ناصرى نبود ناپاكان را طمع افتد بمال ايشان ، آنگه فرمود خداى تعالى كه : پيمانه و ترازو راست داريد آنچه پيمائيد و سنجيد راست پيمائيد و راست سنجيد و تمام دهيد و هيچ از آن كم مگردانيد ، ما هيچ نفس را تكليف نكنيم الّا آنچه طاقت و وسع او باشد اگر اجتهاد كند و احتياط بجاى آرد ؛ و آنچه او از آن احتراز نتواند كرد و طاقت آن ندارد آن در تكليف او نباشد برو بيشتر از اجتهاد و احتياط نيست ، و نيز چون سخن گوئيد راست گوئيد و اگرچه آن سخن بر بعضى خويشاوندان « 1 » شما باشد و قول را تخصيص براى آن كرد كه در ميان مردمان قول بيشتر باشد و آنكس كه در قول حيف رو دارد در فعل هم روا دارد ؛ و آنكس كه در قول روا ندارد در فعل هم روا ندارد ، و ديگر فرمود كه : بعهد خداى تعالى وفا كنيد ؛ اوامر او بجاى آريد و از نواهى « 2 » او اجتناب كنيد و وصايتى كه شما را كرد بدان كار كنيد و اين جملهء آنست كه خداى تعالى شما را بدان وصيّت كرد تا باشد كه شما انديشه كنيد و غافل نباشيد ازين تا آنچه كردنى است كار بنديد و آنچه ناكردنى است اجتناب كنيد . آنگه حق تعالى گفت :
[ وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً ]
و اين راه يعنى راه مسلمانى و شرع رسول و مكارم اخلاق و آداب شرع كه درين آيات گفته است راه من است و راست است آن را متابعت كنيد و راههاى ديگر را متابعت مكنيد كه شما را از راه خداى بگرداند و پراكنده گرداند يعنى هر راه كه جز راه مسلمانى است از جهودى و گبرى و ترسائى و راههاى خداوندان أهواء و بدع و ضلالات شما را از راه مسلمانى بگرداند از بهر آنكه جمع نتوان كرد
هامش
( 1 ) - يعنى بر ضرر خويشان شما باشد .
( 2 ) - در لسان العرب گفته : « و فلان ماله ناهيةاى نهى و يقال : ما ينهاه عنا ناهية ؛ اى ما يكفه عنا كافة » و در تاج العروس گفته : « و الناهى و الناهية مصدران يقال : ما له ناهية ؛ اى نهى ، و يقال : ما ينهاه عنا ناهية ؛ اى ما يكفه عنا كافة » و در اقرب - الموارد بعد از نقل اين عبارات گفته : « جمع الناهية نواه ؛ يقال ما ينظر فى اوامر اللّه و نواهيه » .